Grabanów

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

Niewielka wieś na pn. od Białej Podlaskiej. W pobliżu (na zachód, w kierunku wsi Roskosz) nowoczesna baza radarowa (o nieco futurystycznym kształcie) - element projektowanego wspólnego systemu ochrony przestrzeni powietrznej państw NATO - obsługiwana przez niewielką jednostkę wojskową (w okolicy działała poprzednio inna wojskowa stacja radarowa). UWAGA! - jest to obiekt chroniony tajemnicą wojskową i próby jego fotografowania mogą skończyć się uznaniem Was za przedstawicieli wrogich wywiadów - ze wszystkimi tego konsekwencjami ;)

        Ta staropolska wieś (dawniej zwana Grabianów) w XVI w. była w posiadaniu Iliniczów i Kiszków, wzmiankowana w 1522 r. jako uposażenie kościoła św. Anny w Białej, nadanego przez Jerzego Iwanowicza Ilinicza. Od ok. 1527 r. własność Heleny (Hanny) z Iliniczów i Piotra Kiszków, do 1583 r. Mikołaja Kiszki, woj. podlaskiego i jego zony Barbary z Chodkiewiczów, a następnie Mikołaja Kiszki, starosty drohickiego. Od końca XVI w. własność  ks. Radziwiłłów jako cześć majątku Roskosz wchodzącego w skład ich hrabstwa bialskiego. W 1714 rozbudowa folwarku i założenie bażantarni, którym nadano zwarte, barokowe założenie kompozycyjne. W 1781 r. dzierżawiony przez Józefa Niewiadomskiego, komisarza dóbr bialskich. W 1818 w posesji zastawnej Adama Niepokojczyckiego, w 1822 r. nabyty przez Popławskiego, wkrótce potem własność Grabowskich, od końca XIX w. należał do Szulców (1939-44 do Wacława Szulca). W XIX w. folwark znany z wysokiej kultury rolnej.

        Znajduje się tu klasycystyczny dwór z lat 60-tych. XIX w. (po 1860 r. w  miejsce dawnego drewnianego), wzniesiony dla Grabowskich być może wg. projektu Franciszka Jaszczołda. Podczas remontów 1974-5 i 1986-8 przebudowa wnętrz na Dom Opieki Społecznej, po remoncie od 2002 r. mieści się tu Ośrodek Doradztwa Rolniczego i restauracja "U Dziedzica". Murowany z cegły, otynkowany. Na rzucie wydłużonego prostokąta, zwrócony frontem na wschód, z pięciobocznym parterowym ryzalitem w elewacji ogrodowej. Parterowy, z czteroosiową piętrową częścią środkową, podpiwniczony. Układ wnętrz dwutraktowy, przekształcony. Elewacje na wysokim cokole, z wyjątkiem piętra boniowane, zwieńczone gzymsem. Frontowa dziewięcio-, ogrodowa jedenastoosiowa, zwieńczona żeliwną balustradą, boczne trójosiowe. W pierwszej kondygnacji osie skrajne oraz portal elewacji frontowej ujęte pilastrami w typie toskańskich, elewacja ogrodowa analogicznie lizenami, elewacje boczne dzielone pilastrami. Druga kondygnacja o podziałach ramowych, ujęta toskańskimi pilastrami dźwigającymi belkowanie. Wejście zamknięte półkoliście, w obramieniu opaskowym, poprzedzone stopniami z pełną balustradą, okna prostokątne, w parterze zamknięte odcinkowo, w osiach skrajnych większe, zamknięte półkoliście w profilowanych obramieniach z płycinami podokiennymi. W drugiej kondygnacji dwa porte-fenetry i okna prostokątne. Dachy dwuspadowe, nad częścią piętrową czterospadowy, kryte blachą.

        Zachował się park krajobrazowy (zapewne po 1860 r.) o osiowym i promienistym układzie alejek, miejscami zatartym, z długa aleją dojazdową (niegdyś na grobli między stawami), owalnym podjazdem i czytelnym "parterem" po pd.-wsch. stronie dworu, zamkniętym półkoliście, ramowanym szpalerami grabów i jesionów.  W parku pomnik (pamięci uczestników konfederacji barskiej, powstań kościuszkowskiego, listopadowego, styczniowego, warszawskiego oraz II WŚ). W pobliżu drewniany czworak z II poł. XIX w. Równolegle do dworu, na zachód od niego, znajdują się dwa murowane budynki z lat 20-30 tych. XX w. - stajnia i wozownia.*

→ Trasa V

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006