Horbów

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

Wieś położona na pograniczu Zaklęsłości Łomaskiej i Równiny Kodeńskiej, malowniczo na skraju pradoliny Krzny. Pamięta czasy Kazimierza Jagiellończyka, który nadał ją Daszce Borsowiczowi. W XV/ XVI w. współwłasność skoligaconych rodów Zaranków herbu „Korczak" (gniazdo rodziny) i Horbowskich. W 1519 proces braci Bohusza, Maćka i Jana Zaranków przeciw ich stryjowi Janowi Horbowskiemu o zabór ponad połowy wspólnych dóbr Horbów i Lechuty. W 1601 od Przecława Horbowskiego, pisarza grodzkiego brzeskiego i jego żony Katarzyny nabył j a Andrzej Sapiecha, wojewoda połocki. Następnie własność Młożewskich - Krzysztofa i Zygmunta (wzmiankowana 1638). W 1655 Marianna Młożewska, żona Zygmunta, funduje tu szpital z kaplicą. Przed 1675 właścicielami Anna i Krzysztof Turowscy, którzy sprzedają ją Annie z Szujskich, żonie Stefana Rusieckiego, kasztelana mińskiego. W 1674 właścicielem Tomasz Kazimierz Łuzecki, w 1708 dzierżawiona przez Krzysztofa Grabowskiego, sędziego brzeskiego, wówczas odnotowany drewniany dwór. W 1721 odsprzedana przez Stanisława Wincentego Łuzeckiego Michałowi Pełce, stolnikowi sanockiemu. Przed 1725 (wg. innych źródeł 1755...) nabyta przez Radziwiłłów i włączona w obręb hrabstwa bialskiego. Do ok 1740 wzniesiony nowy drewniany dwór z ogrodem. 1764 w rękach Jana Jerzego Fleminga, podskarbiego litewskiego, ok. 1786-96 dzierżawcą Kiernożycki. W 1812 majątek zniszczony przez Rosjan, do 1818 częściowo odbudowane zabudowania gospodarcze. W 1819 kupiona przez Adama Czartoryskiego. Po powstaniu listopadowym skonfiskowana i nadana zasłużonemu dla władz zaborczych hr. Nieradowi Kirpiczowi oraz Zofii Michajłownie Kirpiczowej, wówczas też rozbudowa folwarku. 1915 pożar zabudowań dworskich i kaplicy cmentarnej. Od 1921 majątek rozparcelowany, teren założenia dworskiego kupiony przez Szulca i Zakrzewskiego.

W miejscowości istniały  parafie katolicka (erygowana przed 1446) i prawosławna p.w. Przemienienia Pańskiego o nieustalonej dacie rekcji, zapewne przed 1516, kiedy wzniesiono cerkiew, następnie unicka, od co najmniej 1687, kiedy fundusz potwierdzony przez Tomasza Kazimierza Łuzeckiego. Kolejna cerkiew drewniana 1854, zmieniona 1875 na prawosławną, 1905 następna na jej miejscu. W czasie I WŚ uszkodzona, 1923 przejęta przez katolików i wyremontowana.

Parafia katolicka wzmiankowana w 1446. Kolejny kościół p.w. śś. Jana Ewangelisty, Mikołaja i Barbary zbudowany w 1516 na nowym miejscu; wówczas sprowadzony przez Jana Horbowskiego obraz Matki Boskiej Łaskawej, następnie uznany za cudowny. Kolejny drewniany kościół 1617 fundacji Przecława Horbowskiego, sędziego ziemskiego brzeskiego i jego żony Katarzyny, spłonął w 1741. Następny drewniany wzniesiony 1751 z fundacji Hieronima Floriana Radziwiłła, wg. projektu architekta Jakuba Korwin Pawłowskiego. Kolejny 1782-92, uszkodzony 1794, 1812 niemal kompletnie zdewastowany przez wojska rosyjskie; cudowny obraz Matki Boskiej ocalał, przechowywany w cerkwi unickiej. 1821 budowa kaplicy p.w. św. Barbary, pozostającej pod opieką paulinów z leśnej, rozebranej w 1878. W 1866 zniesienie parafii, przyłączenie do Piszczaca, a od 1892 do parafii św. Anny w Białej; tamże w latach 1878-1924 przechowywany obraz Matki Boskiej.

W 1905 wzniesiona zachowana do dziś drewniana cerkiew prawosławna, czynna do 1915, w 1923 przekazana na kościół. Parafia (p.w. Przemienienia Pańskiego) reaktywowana w 1924, wówczas powrót obrazu. Remonty: 1924-25, 1927 (wnętrze i dach), 1932-33 (fundamenty), 1938 (przekształcenie wieży), 1942 (dach), 1945-46 (dach), 1952 (usunięcie ganków przy ścianach bocznych, remont wieży, nowe oszalowanie wnętrz i wykonanie malowideł ściennych), 1961, 1967, 1975, 1981, gruntowny remont 2003-05 (oszalowanie wnętrza, rekonstrukcja ołtarzy bocznych). Wewnątrz  uważany za cudowny obrazem N. P. Marii Łaskawej.

        Kościół orientowany, drewniany konstrukcji zrębowej, oszalowany, na kamiennej podmurówce. Złożony z prostokątnego, ujętego zakrystiami prezbiterium oraz dwudzielnej nawy o wyższej części wschodniej na planie zbliżonym do kwadratu i prostokątnej części zachodniej, poprzedzonej prostokątnym przedsionkiem, nad którym wieża. Wnętrze kryte stropem z fasetą, w nawie o ściętych narożnikach, z oszalowaniem imitującym trompy. Prezbiterium otwarte do nawy trójbocznie zamkniętą arkadą. Chór muzyczny wsparty na czterech słupach. Okna w nawie i babińcu zamknięte łukiem w ośli grzbiet, w prezbiterium prostokątne. Elewacje z cokołem  ujętym w gzymsy, zamknięte wieńczącym. Fasad trójosiowa, z prostokątnym wejściem poprzedzonym gankiem na dwóch słupach, po bokach prostokątne okna; na osi dwukondygnacyjna wieża, dołem wtopiona w fasadę, wyżej ośmioboczna. W pozostałych elewacjach okna ujęte ozdobnymi obramieniami z desek. Dachy dwuspadowe wsparte na kroksztynach, kryte blachą, na wieży ostrosłupowy hełm z iglic.

Malowidła ścienne: w prezbiterium i nawie nad tęczą 1952, mal. Regina Kondracka, na stropie nawy 1967, mal. Stefan Just i ks. Stanisław Borysiak. Ołtarz główny, 2004, zestawiony z trzech fragmentów ikonostasu z XIX/XX w., z obrazami: Matka Boska z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii, wg. tradycji przed 1516 (konserwowany 2001 przez Romualda Wyszyńskego), mal. na desce, tło tłoczone, złocone, uważany za cudowny; św. Teresa od Dzieciątka Jezus, 1937, sygn. Józef Bołtuć z Nowogródka; św. Barbara, 1939, sygn. Jan Popiel; w zwieńczeniu św. Jan Ewangelista, cerkiewny, po 1905. Dwa konfesjonały, zapewne XIX w., pochodzące z Leśnej (?). Obrazy: Chrystus Zmartwychwstały adorowany przez anioły, cerkiewny, pocz. XX w.; Pokłon Pasterzy, koniec XIX w. lub ok. 1930; Matka Boska z Dzieciątkiem, po 1905 (konserwowany 2005), pocerkiewny, w kiwocie. Krucyfiks, zapewne I poł. XIX w., ludowy, w tradycji barokowej. Monstrancje: z wykorzystaniem elementów starszych, gloria i nodus o cechach neobarokowych, zapewne II poł. XIX w., stopa neoklasycystyczna, 1933; neorokokowa, koniec XIX w. lub I tercja XX w. Kielichy: barokowy, I ćw. XVIII w., stopa ośmiolistna, z drobno puklowanym otokiem, nodus gruszkowaty, ujęty podobnym puklowaniem, koszyczek ażurowy z dekoracją kwiatową; neogotycki, XIX/XX w., z cechą warszawskiej firmy Norblin. Sukienka obrazu Matki Boskiej z ołtarza głównego zapewne XIX w., z tkaniny wyszywanej perłami i koralikami.

Plebania wzniesiona w 1925, z wykorzystaniem materiału rozbiórkowego z poprzedniej. Frontem zwrócona na wschód, drewniana, konstrukcji zrębowej, oszalowana. Parterowa, układ wnętrz dwutraktowy z korytarzem środkowym. Od frontu ganek wsparty na czterech słupach, dach dwuspadowy, pobity blachą. Nieopodal ciekawa, współczesna (?) murowana kapliczka.

W środku wsi cmentarz wojenny żołnierz austriackich poległych w sierpniu 1914, pomnik w formie kamiennego krzyża na ziemnym kopcu (kurhanie;. wg. innych źródeł miejsce pochówku żołnierzy rosyjskich i napoleońskich, poległych w bitwie w 1812 r. lub niemieckiego lotnika poległego podczas I WŚ).*

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006

W sieci

Strona parafii w Horbowie