Kobylany

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

        Wieś położona na Równinie Kodeńskiej, nieopodal Terespola, w pobliżu szosy E-30.

        Dawniej Kobylany Nadbużne. Położone przy trakcie z Brześcia do Lublina. Folwark i wieś nadane przez w. ks. lit. Witolda cerkwi św. Spasa w Brześciu, 1420-29 własność Jana z Kobylan, marszałka dworu ks. Witolda, 1565 odnotowana w składzie starostwa brzeskiego. Przed 1648 własność Stanisława Niemiry. W XVII w. Jan III Sobieski nadał niektóre z okolicznych ziem osadnikom tatarskim za zasługi wojenne. W I ćw. XVIII w. tatarskiej rodziny Koryckich. 1775 wzmiankowany dwór. W XIX w. dobra własnością Ruszczyców, Rudnickich. Przed 1873 własność znanego architekta Franciszka Jaszczołda (1808-73, architekt, oficer Wojsk Polskich, był twórcą wielu wspaniałych pałaców na Podlasiu i Białorusi m.in. w Korczewie, Patrykozach, Neplach; w Kobylanach zaprojektował miejscowy park i pochowany został na tutejszym cmentarzu - patrz niżej). 1905 Romana Frankowskiego. 1915 spalona. W XIX w. notowany cmentarz tatarski (?), obecnie nieistniejący. Dawny dwór został rozebrany; zachowały się natomiast pozostałości zespołu parkowego ze starodrzewem.

        5 lutego 1919 r. pod Kobylanami 34. bialski pułk piechoty stoczył swą pierwszą bitwę z Niemcami w której zginęło 14 polskich żołnierzy (zadecydowała ona o wycofaniu się Niemców z Brześcia), co upamiętnia pomnik.

        We wsi kilka drewnianych domów z przełomu XIX i XX w. oraz czynna murowana cerkiew prawosławna z 1888 r. p.w. św. Sergiusza Radonieżskego. Pierwotna cerkiew wzmiankowana w 1519, nieustalonej erekcji, następnie unicka p.w. Opieki N. P. Marii, drewniana, wzmiankowana przed 1679. Obecna wzniesiona w 1888 wg. projektu Wiktora Iwanowicza Syczugowa, roboty prowadzone przez firmę Bandurczyka (Bandurczika), konsekrowana w 1890. Remonty 1893, 1910.

        Orientowana, w tylu neoruskim, murowana z cegły, otynkowana. Czterodzielna, złożona z kwadratowej nawy, takiegoż prezbiterium, prostokątnej kruchty i frontowej wieży z przedsionkiem w przyziemiu.  Nawa przekryta kopułą na pedentywach, prezbiterium sklepione kolebkowo, babiniec krzyżowo. Łuk tęczy i okna zamknięte półkoliście, w nawie potrójne. Chór muzyczny drewniany, z balustradą wycinana z desek. Elewacje dołem boniowane, górą z dekoracją ramową i kostkowymi fryzami, zwieńczone bogato profilowanymi gzymsami. Na osi fasady dwukondygnacyjna, kwadratowa wieża z półkoliście zamkniętym wejściem i otworami komory dzwonowej. Dachy kryte blachą, nad nawą namiotowy zwieńczony sterczyną z kopulastym zakończeniem, nad babińcem i prezbiterium trójspadowe, na wieży ostrosłupowy hełm.

        Ikonostas eklektyczny, z elementami neoruskimi, IV ćw.  XIX w., z ikonami po 1850 r., pochodzącymi z cerkwi z Kijowca: 1. Chrystus Zbawiciel, 1851, sygn. A[ntoni Bazyli] Kolasiński Warszawa; 2. Matka Boska z Dzieciątkiem; 3. Narodzenie Marii; 4. Opieki Matki Bożej (Pokrowa); pozostałe IV ćw. XIX w.: 1. śś. Mikołaj i Paraskiewa; 2. Przemienienie Pańskie; 3. św. Olga; 4. Chrystus Pantokrator; 5. śś. Włodzimierz i Antoni; 6. św. Aleksandra, w górnej kondygnacji: 7. Wniebowstąpienie, 8. Ostatnia Wieczerza, 9. śś. Borys i Gleb, 10. św. Aleksy, 11. Chrzest Chrystusa w Jordanie. Para kiwotów, koniec XIX w., z ikonami: św. Mikołaj Cudotwórca i św. Aleksandra Caryca Męczennica. Grób Pański, koniec XIX w. Ikony: 1. św. Mikołaj Cudotwórca, 1864, sygn. Kisielewicz, fundacji roty kpt. Ignatia Matwiejewicza Uliana z twierdzy Brześć; z IV ćw. XIX w., pochodzące z cerkwi w Kijowcu: 2. św. Olga caryca, 3. św. Włodzimierz, 4. Chrystus Pantokrator, 5. Matka Boska z Dzieciątkiem Blacherniotissa, 6. św. Nikon, 7. Narodzenie Matki Boskiej, mal. na płótnie, 8. Matka Boska z Dzieciątkiem, mal. na płótnie, 9. Narodziny Matki Boskiej, 1928. Całun (płaszczanica), malowana, IV ćw. XIX w. Dwa krzyże procesyjne, IV ćw. XIX w., malowane. Trzy podświeczniki, eklektyczne, koniec XIX w. Kielichy: barokowy, koniec XVIII w., gładki; eklektyczny, z datą 1878, na czaszy w medalionach Chrystus, Matka Boska i św. Jan Chrzciciel. Krzyże ołtarzowe: IV ćw. XIX w., cynowy; koniec XIX w., plater, warszawskiej firmy Fraget; z IV ćw. XIX w., mosiężny. Kapa, 1903, z rosyjskiego brokatu, wg. napisu sprawiona przez Nazara Iwanowicza Filimonowa z Petersburga.

        Na pd.-zach. krańcu wsi cmentarz założony w pocz. XIX w. Zachowane nagrobki piaskowcowe: Józefy z Sakowiczów oraz Piotra i Włodzimierza Rudnickich (zm. 1848), klasycystyczny, fundacji Kamilli z Rudnickich i Franciszka Jaszczołdów, w formie ustawionej na wysokim cokole ediculi z płaskorzeźbą modlącego się anioła; Walerii z Karpińskich Chlipalskiej (zm. 1858), w formie filara; Aleksandry z Ostrowskich Kobylińskiej (zm. 1873), prostokątna płyta z rytą majuskułową inskrypcją; Kamilli z Rudnickich i jej męża Franciszka Jaszczołda (oboje zm. 1873), fundacji Jadwigi z Jaszczołdów Bogusławskiej, w formie kopca kamieni, pierwotnie zwieńczonego krzyżem.

        Po obu stronach szosy E-30, na odcinku Kobylan, widnieją potężne masywy starych fortyfikacji. Wzniesione zostały w 1834 i 1912 jako forty stanowiące przednie umocnienie twierdzy brzeskiej. Fort wzniesiony po 1912 wraz z 11 fortami pomocniczymi twierdzy był częściowo uszkodzony w czasie I WŚ, w okresie międzywojennym używany jako magazyn wojskowy, 1937 po zbudowaniu bazy lotniczej w Małaszewiczach skład paliwa. Obecnie na terenie jednego z fortów urządzono strzelnicę sportową a w drugim działa bar "Prochownia" (nieopodal kąpielisko, niewielki wyciąg narciarski i stawy rybne; patrz też opis w dziale "Kąpieliska"). Trzeci, niewykorzystany, niszczeje. Prochownia fortu "K" twierdzy pierścieniowej Brześć żelbetonowa, w nasypie ziemnym, koszary szyjkowe, od wschodu z odsłoniętą ścianą kurtynową z niewielką kolistą kaponierą ujętą przez dwie bramy, z otworami strzelniczymi w secesyjnych obramieniach.*

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006