Kodeń

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

        Nadbużańska osada gminna, jedna z najciekawszych turystycznie miejscowości na Pd. Podlasiu. Położona na zach. brzegu Bugu, od pn.-wsch. przylegająca do zakola rzeki, gdzie dawnie istniał port rzeczny. Ośrodkiem rozplanowania i centrum osady jest obszerny trapezoidalny rynek, w którego centrum niegdyś stał ratusz. Za pd. pierzeją rynku znajdował się równoległy blok zabudowy, wyznaczony ul. Rynkową i Tylną, z pn.-zach. narożnika wychodziła ul. Bożnicza (ob. Narutowicza), wiodąca do traktu Terespol-Brześć, przy której usytuowana była dzielnica żydowska z synagogą, jesziwą i domem kahalnym, zaś na pn.-zach. od miasta znajdował się kirkut. Ob. w miejscu rynku gęsto zadrzewiony skwer, w pierzei wsch. kościół św. Anny i zabudowania klasztoru oblatów, dalej na pd.-wsch. na błoniach nad Bugiem ruiny zamku i dawna cerkiew św. Ducha. Dominuje zabudowa parterowa, przeważnie drewniana. Poza obszarem zwartej zabudowy w pn. części miejscowości pałacyk Placencja otoczony parkiem, w części pd-zach. cmentarz z kaplicą św. Wawrzyńca.

 

       Obecnie Kodeń jest osadą wiejską o statusie wsi letniskowej. Znany jest też jako miejsce pielgrzymek do Sanktuarium Królowej Podlasia - jednego z najstarszych sanktuariów maryjnych w Polsce.
 

Spis treści:

  1. Historia

  2. Bazylika

           Historia

           Architektura

           We wnętrzu

           Wokół bazyliki

  3. Zespół zamkowy

           Kaplica

           Cerkiew zamkowa

  4. Placencja

  5. Cmentarz

           Kaplica

  6. Cerkiew

  7. Inne

Historia

        Dawniej wieś książęca w Wielkim Księstwie Litewskim. Notowana była w końcu XV w. a jako pierwszych właścicieli źródła wskazują braci Michała, Anastazego, Chaczkę i Ofanasa Ruszczyców (Roszczyckich), do których należały dwa młyny wodne nad Bugiem. W pocz. XVI w. (wg innych źródeł - na przełomie XV i XVI w.) odkupiona od Ruszczyców przez Iwana (Iwaszkę) Sapiehę (wojewodę witebskiego, późniejszego podlaskiego) który 1 I 1510 wydał dokument lokacyjny dla miasta (potwierdzony 1511 przywilejem Zygmunta I) i lokował tu w miasto na prawie magdeburskim, a następnie wzniósł w Kodniu zamek i ufundował cerkiew p.w. Michała Archanioła. Od tego czasu, przez trzy stulecia, Kodeń był związany z ruskim rodem magnackim Sapiehów i był najważniejszą na Pd. Podlasiu siedzibą tego jednego z najmożniejszych rodów litewskich

        Syn Iwana, Paweł Sapieha, wojewoda nowogródzki, 1518 ufundował parafię rz.-kat. p.w. św. Ducha, ok. 1530 wybudował cerkiew zamkową p.w. św. Ducha, 1541 potwierdził fundację cerkwi św. Michała uposażonej przez ojca, a także przyczynił się do rozbudowy miasta (rozwój handlu solą, rolnictwa, wydobycie rudy żelaza). Jego syn Mikołaj (1529-99), marszałek hospodarski, woj. miński, brzeski i witebski, uzyskał od cesarza Maksymiliana II godność hrabiego na Kodniu. 1582 przywilej na targ cotygodniowy i trzy jarmarki. Od XVI do XVIII w. miasto słynęło z handlu zbożem i drewnem (spławiane Bugiem), było centrum dóbr kodeńskich z zamkiem obronnym, zbrojownią miejską, przystanią (port rzeczny funkcjonował od pocz. XVI w. do 1801) i warsztatami szkutniczymi. W XVII w. liczyło ok. 5000 mieszkańców. 1657 splądrowane przez wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie. 1698 po rzekomym mordzie rytualnym pogrom ludności żydowskiej, zburzenie synagogi i zniszczenie kirkutu. Okres rozkwitu za Jana Fryderyka Sapiehy, kanclerza w. lit., którego był ulubioną rezydencją: 1715 z fundacji jego stryja bpa Pawła wzniesiona Placencja, od 1732 siedziba misji jezuickiej sprowadzonej 1718 przez Jana Fryderyka Sapiehę. 1723 koronacja cudownego obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej i wzrost ruchu pielgrzymkowego. Po śmierci Jana Fryderyka (zm. 1751) dobra odziedziczył jego stryjeczny bratanek Jan Sapieha, generał wojsk koronnych (zm. 1757), do 1800 własność wdowy po nim, Elżbiety z Branickich.

        Za czasów Elżbiety z Branickich rozkwit miasta i rezydencji, nie zahamowany mimo pożaru 1775, założenie manufaktury sukienniczej, m.in. po 1775 przy ulicy łączącej Placencję z kościołem budowa dwunastu domków dla sukienników sprowadzonych z Niemiec. Po 1800 zadłużone dobra podzielone na dwie części i sprzedane: większa pd. część z miastem i zamkiem przeszła w ręce Branickich: Władysława, potem z ręką jego córki Elżbiety (Elizy) Branickiej (zm. 1875) w posiadaniu Krasińskich: Zygmunta (zm. 1859), jego syna Władysława (zm. 1873) żonatego z Różą z Potockich 2° voto Raczyńską i ich syna Adama (zm. 1909). Część pn. z Placencją, folwarkiem Elżbiecin i wsią Kopytów przypadła baronowej Teresie Managetta de Lerchenau, przyjaciółce Kazimierza Nestora Sapiehy, 1826 nabyta przez Walentego Sarneckiego, potem własność Świdrygiełły Świderskiego, do ok. 1915 hr. Sołtyka i ponownie Świderskich. Sama Placencja od końca XIX w. stanowiła własność kupca petersburskiego Górewicza. Stopniowo miasto podupadało; w trakcie wojen napoleońskich (podczas kampanii 1812) pożar, który gruntownie zniszczył miasto, w tym kościół św. Anny, zrabowany przez cofające się wojska rosyjskie. Następny pożar 1821, wówczas spłonął kościół św. Ducha. W okresie powstania styczniowego mieszkańcy brali aktywny udział w walkach; Kodeń był też miejscem udanego ataku oddziałów partyzanckich na miejscowy park artyleryjski w roku 1863. Po 1863 ostateczny upadek miasta aż wreszcie w 1869 utrata praw miejskich...

Bazylika

        Przy rynku (w jego wschodniej pierzei) znajduje się, jak już wspomniano, kościół par. pw. św. Anny - najcenniejszy zabytek nie tylko Kodnia, ale być może całego Pd. Podlasia (i naprawdę nie ma w tym stwierdzeniu wiele przesady!). Budowla ma bardzo ciekawą bryłę - zbudowana została w latach 1620-36 w stylu późnorenesansowym (tzw. renesans lubelski) a na pocz. XVIII w. rozbudowano ją o barokową fasadę z szerokimi skrzydłami, przesłaniającą właściwy, późnorenesansowy korpus (pokryty kopułą z latarnią. We wnętrzu na szczególną uwagę zasługuje bogata renesansowa sztukateria na sklepieniach w geometryczne wzory (jeden z najcenniejszych przykładów dekoracji sztukatorskiej typu lubelskiego) i barokowy ołtarz główny (pozostałe, na skutek skomplikowanej historii świątyni, "tylko" z lat 30-tych XX w.).

         Jednak tym, co przyciąga co roku do Kodnia tysiące pielgrzymów, jest przede wszystkim słynny obraz Madonny de Guadelupe (z Gwadelupy), czyli Matki Boskiej Kodeńskiej (zwanej też Królową Podlasia). Według legendy został on namalowany w VI w. przez św. Augustyna. Dramatyczną historię jego pozyskania (nadająca się na scenariusz filmu sensacyjnego!) przedstawiła Zofia Kossak w książce "Błogosławiona wina":

        W XVII w. polski magnat Mikołaj Sapieha, pan na Kodniu, wykradł ten obraz z kaplicy papieskiej w Rzymie. Gdy ciężko zachorował postanowił pojechać do Rzymu z nadzieją na wyzdrowienie. Papież Urban VIII przyjął go na audiencji w prywatnej kaplicy papieskiej. Wówczas to uwagę magnata przykuł obraz Matki Boskiej de Guadelupe. Sapieha, uleczony z choroby po modlitwach przed tym wizerunkiem, poprosił papieża o jego podarowanie. Ten oczywiście odmówił. Owładnięty kompletną manią zdobycia obrazu Sapieha przekupstwem skłonił zakrystiana do jego bezczelnej kradzieży i zabrawszy dzieło uciekł z Italii; zmyliwszy pogonie dotarł z nim do swej rezydencji w Kodniu. Papież rzucił na Sapiehę klątwę, zaś nieszczęsny zakrystian skończył na stosie... Jednak to, co maluczkim nie uszło na sucho,  Sapiesze i owszem. Długo trwała wrzawa wokół tego niesłychanego wydarzenia, ale w końcu wszystko przycichło. A Sapieha? W 1634 r. zerwał sejm, na którym dyskutowano nad swobodami dla innowierców, w związku z czym wdzięczny papież odpuścił mu winy, nakazując magnatowi pieszą pielgrzymkę do Rzymu, która trwała pięć miesięcy. Od tej pory wizerunek Maryi mógł zawisnąć w kościele kodeńskim i po dziś dzień ściąga ku sobie tłumy wiernych z całego Podlasia. Obraz został koronowany jako trzeci w Rzeczypospolitej już w 1723. Kiedy kościół zamieniono na cerkiew, przechowywano go na Jasnej Górze a w 1927 został ponownie sprowadzony do Kodnia (patrz też opis obrazu i ołtarza głównego, w którym wisi - poniżej, w części poświęconej wyposażeniu bazyliki).

Historia

        Parafia erygowana 1518 przy kościele św. Ducha, znajdującym się w miejscu późniejszej Placencji. 1599 Mikołaj Sapieha, woj. Witebski, ufundował drewniany kościół p.w. św. Anny w pobliżu obecnego i w testamencie z tegoż roku polecił się w nim pochować, oraz przenieść doń z kościoła św. Ducha prochy swej drugiej żony Hanny z Wiśniowieckich. 1628 przeniesienie parafii z kościoła św. Ducha, który ich syn, Mikołaj Sapieha, kasztelan wileński, zamienił na szpitalny, wyznaczając oddzielnego rektora i fundując szpital na 12 osób. Obecny murowany wzniesiony ok. 1620-24 wg proj. arch. Paolo Francesco Negroniego (Murzyna), kosztem Mikołaja Sapiehy, kasztelana wileńskiego i jego pierwszej żony Anny Jadwigi Wojnianki. Po 1625 budowa kopuły proj. arch. Paolo Francesco Negroni, wówczas wzmiankowani muratorzy Michał Pesta, Marcin Jakimowicz, Jan Matisowicz. 1631-35 notowany murator lubelski Jan Canger (Cangerle). 1629 Mikołaj Sapieha przeniósł do nowego kościoła ciała swoich rodziców i brata Aleksandra Kazimierza. 1631 przy kościele ustanowiona prepozytura. Konsekrowany 1636 p.w. św. Anny przez bpa łuckiego Bogusława Radoszewskiego, wówczas uroczyste wprowadzenie cudownego obrazu Matki Boskiej dotąd przechowywanego na zamku oraz licznych relikwii sprowadzonych z Rzymu i umieszczonych na wszystkich ołtarzach. 1644-51 budowa kaplic bocznych. Złupiony przez Szwedów i Siedmiogrodzian 1657, kiedy ograbiony skarbiec, zabrane dzwony i zdarty dach; relikwie ewakuowane wówczas do Wohynia (ob. pow. radzyński). Naprawiany i bogato uposażony przez Jana Fryderyka Sapiehę (1618-64), pisarza polnego koronnego, którego żona Konstancja z Herburtów ufundowała srebrną sukienkę i welon z perłami do cudownego obrazu. 1677 krucyfiks wykonany przez snycerza Aleksandra Prochenkowicza, ob. w katedrze w Łomży. 1678-79 fundacja ołtarza głównego przez proboszcza Stanisława Bedlińskiego, 1680 pożar, 1680-86 odbudowa kosztem Kazimierza Władysława Sapiehy (1650-1703), wojewody trockiego, wówczas odnowione nagrobki, sprawienie pięciu ołtarzy, ambony, organów i licznych paramentów, przelanie dzwonu, położenie posadzki. Konsekrowany 1686. 1690 fundacja altarii przy cudownym obrazie. Od XVII w. ośrodek pielgrzymkowy. 1686-1703 fundacja ołtarza św. Krzyża przez Pawła Franciszka Sapiehę, późniejszego bpa żmudzkiego. 1697 budowa organów, organmistrz Marcin Woźnicki z Łęcznej koło Lublina, snycerz Wojciech Prochenkowicz z Łucka. Staraniem Jana Fryderyka Sapiehy (1680-1751), późniejszego kanclerza w. lit., kościół 1709 podniesiony do rangi kolegiaty, 1710 utworzenie infułacji zatwierdzonej bullą Klemensa XI z 1709. Jednocześnie szeroko zakrojone inwestycje: 1709-11 m.in. odnowienie ołtarza głównego, budowa pięciu ołtarzy bocznych dla relikwii śś. Juliusza, Hilarego, Antoniusza, Kandyda i głowy św. Feliksa Papieża, sprowadzonych staraniem Mikołaja Sapiehy, kasztelana wileńskiego, stalle i ławka infułacka, epitafium Kazimierza Władysława Sapiehy, galeria 76 portretów męskich przedstawicieli rodu Sapiehów, zawieszona w kaplicy św. Krzyża (po 1875 przekazana do Krasiczyna, ob. w depozycie Zamku Królewskiego na Wawelu), przemurowanie chóru muzycznego; 1712 fundacja organów do kaplicy Matki Boskiej, wyk. Marcin Woźnicki. 1712-14 (wg innych źródeł - 1709) wystawiona barokowa fasada z dwiema kaplicami po bokach kruchty, na wieży umieszczony zegar sprowadzony z Gdańska. 15 VII 1723 staraniem Jana Fryderyka Sapiehy, bullą Innocentego XIII cudowny obraz koronowany przez bpa łuckiego Stefana Rupniewskiego. 1731 remont. 1739 snycerz Kazimierz Dachnowski wyk. ołtarz św. Kazimierza, pozłocony 1741 przez malarza Błażeja Szelągowskiego (Szylingowskiego), po 1875 przeniesiony do kościoła par. w Terespolu. 1750 zlecenie na wykonanie sześciu nowych ołtarzy o zmienionych wezwaniach oraz ambony wyk. Józef Belowski, z których trzy i ambona po 1875 przeniesione wraz z obrazami do kościoła par. w Tucznej, 1750 obrazy do ołtarzy i dekoracja ambony wyk. Benedykt Pawłowski. 1751 ołtarz gł. przemalowany na biało przez Błażeja Szelągowskiego (Szylingowskiego) oraz podpisany kontrakt z Janem Fryderykiem Reichem na wykonanie m.in. sześciu konfesjonałów. 1811 wzmiankowany zły stan kościoła, wówczas odnotowane 14 ołtarzy. 1812 zrabowany przez wojska rosyjskie i uszkodzony podczas pożaru miasta, po kolejnym pożarze 1821 odnowiony kosztem Władysława Branickiego i proboszcza Szymona Paliszewskiego: remontowane organy, wymiana dachu, przelanie dzwonów.

        1875 kościół zabrany na cerkiew prawosławną, cudowny obraz przeniesiony na Jasną Górę, reszta wyposażenia: m.in. ołtarz gł. do Opinogóry (skąd później do Kadzidła), ołtarze św. Tadeusza Judy i św. Franciszka Ksawerego do Huszczy, ołtarze Matki Boskiej Kodeńskiej, św. Józefa i św. Mikołaja oraz wszystkie obrazy ze ścian kościoła do Opinogóry, ołtarz św. Wilgeforty Męczenniczki do Terespola, ołtarze św. Kajetana, św. Antoniego, Ukrzyżowania, św. Feliksa Papieża, św. Jana Nepomucena i Chrystusa u Słupa przeniesione do kościoła w Tucznej (gdzie 1879 zbudowany kościół, do którego przyłączono parafię kodeńską); bibliotekę i złotnictwo przekazano do Lublina, część paramentów (m.in. szaty liturgiczne) do Krakowa, wielkie organy do kościoła p.w. Wszystkich Świętych w Warszawie, gdzie zniszczały, inne rzeczy do kościołów w Sławatyczach i Turobinie; nagrobki 1875 złożone na zamku kodeńskim, uległy w nieznanym czasie zniszczeniu. Do 1878 wieżę obniżono i zwieńczono cebulastym hełmem, stiukową dekorację sklepień pokryto polichromią. Uszkodzony w czasie I wojny światowej, 1917 zwrócony katolikom. Remontowany w latach 1926-27. 1927 objęty przez zgromadzenie oblatów, wówczas uroczyste sprowadzenie cudownego obrazu oraz rewindykacja części paramentów i wyposażenia. Od 1934 uzupełnienie wyposażenia wyk. przez warsztat stolarsko-rzeźbiarski Stefana Kiersnowskiego, zatrudniający też rzeźbiarza Gajewskiego i stolarzy Lenkiewicza, Mieczysława Pawłowicza, Antoniego Mużyło-Kuryłowicza i Jana Bysiaka. 1933 przebudowa pn. zakrystii. 1935 remont, czyszczenie i malowanie wnętrza. 1952 gruntowny remont. 1973 podniesienie do rangi bazyliki mniejszej, czyli kościoła papieskiego (wg innych źródeł - w 1923?).

Architektura

        Jest to świątynia późnorenesansowa, z barokową fasadą; orientowana, murowana z cegły, otynkowana. Na planie krzyża łacińskiego, o trójprzęsłowej nawie z dwiema prostokątnymi kaplicami po bokach przęsła wsch., tworzącymi rodzaj transeptu, i wydzielonym dwuprzęsłowym prezbiterium zamkniętym półkoliście, ujętym kwadratowymi skarbcem i zakrystią, nad którą dwukondygnacyjne oratorium (dostępne zewnętrzną klatką schodową w kwadratowej wieżyczce przylegającej od wsch.) oraz z wieżą od zach. W przęśle wieżowym kruchta i dwie kwadratowe kaplice otwarte do niej półkolistymi arkadami. Pod prezbiterium i transeptowymi kaplicami krypty. Ściany nawy opięte pilastrami kompozytowymi. Prezbiterium i dwa zach. przęsła nawy sklepione kolebką z lunetami, przęsło wsch. wyodrębnione czterema arkadami na wydatnych, ściętych skośnie filarach, nakryte wysoką elipsoidalną kopułą na ośmiobocznym tamburze, zwieńczoną latarnią, w kaplicach spłaszczone kopuły z latarniami; w zakrystii, skarbcu, kruchcie i kaplicach przywieżowych sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Szerokie belkowanie i gzyms oddzielający czaszę kopuły zwieńczone galerią z balustradą. Chór muzyczny z pełnym murowanym parapetem o podziałach płycinowych, wsparty na trzech arkadach na ośmiobocznych filarach, podsklepiony kolebkowo z lunetami, od zach. klatka ze schodami na wieżę i chór. Kaplice transeptowe równe wysokością nawie, otwarte wysokimi arkadami; w kaplicy pd. w ścianie wsch. arkada o łuku odcinkowym, zapewne pozostałość dawnej loży skomunikowanej z oratorium. Okna zamknięte półkoliście, obustronnie rozglifione, w tamburze kopuły rozglifione tylko od wnętrza, wokół otworu latarni osiem okulusów. Portale: 1-2. w prezbiterium, wczesnobarokowe II ćw. XVII w., z czarnego marmuru, z niewielkimi uszakami i przerwanymi naczółkami, z drzwiami z tegoż czasu: lewe drewniane, prawe żelazne, ze skośną kratownicą z rozetami, z zamkiem; 3. z kruchty do nawy, z czarnego marmuru, zamknięty półkoliście. Posadzka kamienna, ułożona w szachownicę czerwono-szarą, pierwotna w nawie do połowy szerokości kaplic, dalej nowa z prostokątnych płyt marmurowych, w prezbiterium ceramiczna, zapewne po 1927. Fasada barokowa o charakterze parawanowym, dwukondygnacyjna, z wtopionymi dwiema kondygnacjami trójkondygnacyjnej wieży i skośnie cofniętymi wklęsłymi przęsłami skrajnymi. Dolna kondygnacja pięcioprzęsłowa, druga trójprzęsłowa, ujęta wydatnymi wolutowymi spływami z obeliskami. Podziały zwielokrotnionymi pilastrami kompozytowymi, w dolnej strefie w wielkim porządku, zdwojone belkowanie z motywem girland i wici akantowej we fryzach, nakryte ślepą balustradą; oś środkowa zaakcentowana przyczółkami (trójkątnym w dolnej i odcinkowym w drugiej kondygnacji) oraz górną kondygnacja wieży. Portal ujęty parą obustronnie zdwojonych pilastrów, zwieńczony edikulą z trójkątnym frontonem, w której mozaika Matka Boska Kodeńska, wyk. 2000, po bokach obeliski; otwór wejściowy zamknięty półkoliście, w renesansowym obramieniu z czarnego marmuru, z h. Lis w kluczu, ok. 1620-24. Na pozostałych osiach dolnej kondygnacji, z wyjątkiem skrajnych, hemisferyczne, konchowe nisze, ujęte zdwojonymi pilastrami, z wydatnym, przełamanym belkowaniem i odcinkowymi frontonami, powyżej kwadratowe okna w uszakowych obramieniach z muszlami i girlandami (nad portalem obramienie prostokątne). W drugiej kondygnacji i w wieży otwory zamknięte półkoliście, w obramieniach analogicznych jak w niszach dolnej kondygnacji, ze ślepą balustradą w partiach cokołowych. Elewacje boczne opięte szkarpami, elewacje kaplic dzielone lizenami. Ośmioboczny tambur kopuły o narożach zaakcentowanych smukłymi półkolumnami jońskimi, z oknami w tynkowych opaskach, latarnia opięta hermowymi pilastrami na impostach, podtrzymującymi belkowanie. Dachy kryte blachą, dwuspadowe, ze ściętymi połaciami nad kaplicami, kopuła namiotowym z ośmioma lukarnami, latarnia namiotowym zakończonym sterczyną z krzyżem. Hełm wieży sześcioboczny, o baniastej części dolnej i oddzielonej dwoma pierścieniami latarni z dzwonowym daszkiem na którym iglica z krzyżem.

We wnętrzu

        Sklepienia prezbiterium, kaplic i kopuła pokryte dekoracją sztukatorską typu Lubelskiego, II ćw. XVII w. i w kaplicy pd. po poł XVII w., z siecią ornamentalnych listew z wieloboków, kół, elips i serc, miejscami wypełnianych motywami rozet, lwich głów, hierogramów Marii i Chrystusa, uskrzydlonych główek i aniołków. W prezbiterium dekoracyjne zworniki w kształcie rozet, w medalionach apsydy hierogram IHS z krzyżem i sercem, słońce i księżyc oraz cztery duże rozety. Na pendentywach kopuły medaliony w rollwerkowych kartuszach ze scenami: Zwiastowanie, Narodzenie, Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie, pomiędzy nimi pary aniołów trzymających owalne kartusze z łacińskimi inskrypcjami fundacyjnymi. W kaplicach transeptowych: w pn., w medalionach na pendentywach mal. półpostaciowy portret Mikołaja Sapiehy (wg jego wizerunku z tableau portretowego) oraz herby Kodnia i Sapiehów, 1927 (?); w kopule koliste medaliony z głowami cherubinów i sześcioboczne z rozetami; w kaplicy pd., w centrum czaszy kopuły rama o konturze krzyża równoramiennego, z motywami wolut oraz chust z girlandami gron winnych i owoców granatu, w pendentywach kariatydy-anioły podtrzymujące owalne medaliony w rollwerkowych kartuszach, z półpostaciami Ewangelistów, pomiędzy nimi kartusze prostokątne z uskrzydlonymi główkami puttów podtrzymywane przez pary aniołów w mitrach książęcych. Na podłuczach arkad wsch. przęsła nawy romby i owale z motywami orłów i lwich masek. W belkowaniu, na filarach oraz u nasady kopuły fantazyjna wić roślinna z motywami uskrzydlonych główek anielskich, rajskich ptaków, trytonów, aniołów w półpostaci, gryfów i masek.

        Ołtarze: 1. główny, 1722, wyk. Bartłomiej Bernatowicz; pierwotnie ołtarz cudownego obrazu Matki Boskiej w kaplicy pd., po 1875 w kościele par. w Opinogórze, skąd odzyskany 1929, wówczas restaurowany i być może uzupełniany, 1979-82 odnowiony i pozłocony; późnobarokowy, z ornamentyką regencyjną, jednokondygnacyjny, atektoniczny, w miejscu kolumn na wolutowych cokołach rzeźby: śś. Augustyn z Cantenbury, Grzegorz Wielki, Leander abp Sewilli i Łukasz; belkowanie z silnie wysuniętymi, wyłamującymi się skośnie impostami, wsparte na konsolach w kształcie głów anielskich, ze spływającymi girlandami kwiatowo-liściastymi, zwieńczenie w formie glorii z okiem Opatrzności, po bokach na wolutowych konsolach para klęczących aniołów, cokół zdobiony bogatą dekoracją snycerską, w dolnej kondygnacji z płycinami wypełnionymi ornamentem cęgowo-wstęgowo-akantowym, częściowo uzupełnionymi w latach 30-tych XX w., w górnej wybrzuszony z główkami puttów wkomponowanymi w takiż ornament;

w polu głównym cudowny obraz Matki Boskiej Kodeńskiej, manierystyczny, pocz. XVII w., malarska kopia rzeźby Matki Boskiej z Guadelupe (Kastylia), konserwowany 1926 przez Jana Rutkowskiego w Warszawie, 1960 i 1995 przez Joannę Tarkowskq; zasuwa (przesłona) wyk. 1719 przez złotnika warszawskiego Jana Gübschmana; z wykorzystaniem reliefowej sukienki, ok. 1660, fundacji Konstancji z Herburtów Sapieżyny, po 1927 uzupełniona o repusowane przesłony twarzy i dłoni; sukienka trybowana ze srebrnej blachy, częściowo złocona; na płaszczu Matki Boskiej i Dzieciątka owoce i kwiaty granatu w pionowych pasach w układzie kandelabrowym, a na sukni pojedyncze drobne kwiaty w typie strzępiastych tulipanów; w tle rozbudowana gloria z obłoków, promieni, gwiazd i główek anielskich po bokach Marii dwa putta podtrzymujące rozwinięte zwoje z rytą inskrypcją z historią obrazu kodeńskiego; u dołu falująca wstęga z inskrypcją łacińską; „THAMATURGAE IN CODEN VIRGINI MARlAE DE GVADALUPPA NUNC CURATAE SIT HONOR & GLORIA"; korony, tzw. papieskie, barokowe, 1723 wyk. w Rzymie, złote, kameryzowane, na odwrocie korony Marii grawerowana inskrypcja fundacyjna, ob. w skarbcu, na obrazie ich kopie wyk. 2000, złotnik Krzysztof Czarnocki z Sulejówka;

tabernakulum z tronem eucharystycznym, zapewne 1722, w formie rozbudowanej glorii promienistej z gołębicą Ducha Św. i główkami anielskimi, zwieńczonej parą aniołków podtrzymujących koronę z lambrekinem; antependium z dekoracją snycerską z symetrycznej wici roślinnej, z hierogramem Maria z wieńcu z róż i lilii;

        2. w kaplicy pn., św. Józefa, neobarokowy, 1938-39, ukończony 1948, proj. Stefan Kiersnowski, architektoniczny, murowany, z dekoracją sztukatorską, dwukondygnacyjny ze, zwieńczeniem, z płaskorzeźbami: w pierwszej kondygnacji Śmierć św. Józefa, w drugiej Ucieczka do Egiptu, w zwieńczeniu Zwiastowanie w glorii z obłoków oraz rzeźby Dawida i Józefa starotestamentowego, na tabernakulum św. Józef z Dzieciątkiem, na antependium Prace św. Rodziny; 3. w kaplicy pd., ŚŚ. Męczenników, neobarokowy, 1936-37, pastisz ołtarza głównego, proj. Stefan Kiersnowski, wyk. m.in. rzeźbiarz Laskowski, pozłotnik Kotwica, architektoniczny, jednokondygnacyjny z rozbudowanym zwieńczeniem, z rzeźbami: w polu głównym Męczeństwo św. Szczepana, w zwieńczeniu Matka Boska Bolesna; w ołtarzu 12 drewnianych relikwiarzy: 1-2. z I poł. XVIII w., pochodzące z ołtarza głównego, figuralne, stojące postaci młodzieńców w antykizowanych strojach z okrągłym reservaculum na piersi; 3-7. z I poł. XVIII w., w formie biustów męskich z sercowatymi reservaculami na piersi, na cokołach, w których wydłużone reservacula; 8-10. w formie przeszklonych trumienek: barokowy, pocz. XVIII w. i analogiczny, neobarokowy, 1937, wyk. Stefan Kiersnowski; 11-12. z latach 30-tych XX w., wyk. Stefan Kiersnowski, w formie aniołów trzymających skrzynki z relikwiami.

        Ołtarze boczne 4-5., w nawie przy filarach, eklektyczne, 1936, proj. Stefan Kiersnowski; jednokondygnacyjne, o formie półkolistych arkad na spiralnych kolumnach, o zwieńczeniach z wolutowymi spływami, puttami i krzyżami; z rzeźbami: w ołtarzu pn. św. Stanisław Kostka z Dzieciątkiem, w ołtarzu pd. św. Teresa od Dzieciątka Jezus; 6. w kaplicy św. Antoniego Padewskiego (pd. w przestrzeni podchórowej), neoklasycystyczny, po 1939, proj. Stefan Kiersnowski z 1934, w formie edikuli, z rzeźbą św. Antoniego rozdającego chleb ubogim; 7. w kaplicy pn. w przestrzeni podchórowej, mensa i tabernakulum, zapewne od ołtarza św. Judy Tadeusza, proj. i wyk. Stefan Kiersnowski, neoregencyjne, po 1939, ob. z nową figurą św. Eugeniusza de Mazenod. Ambona, neoregencyjna, 1931, proj. (1930) i wyk. Stefan Kiersnowski. Organy, firmy Wacława Biernackiego z Warszawy, eklektyczne, 1928, wg wzoru katalogowego nr 105, remontowane 1937. Konfesjonały, neorokokowe, 1932, wyk. Pracownia Drukami i Księgami św. Wojciecha w Poznaniu, na wzór konfesjonałów z kościoła franciszkanów w Poznaniu, o rzucie wklęsło-wypukłym i falistym rzeźbiarskim zwieńczeniu z ornamentem rocaille, drzwiczki górą ażurowe, z ornamentem taśmowym. Chrzcielnica, eklektyczna, 1930, proj. i wyk. Stefan Kiersnowski, o czarze zdobionej kartuszami z główkami puttów i pokrywie zwieńczonej rzeźbą Chrztu Chrystusa; rozbudowane zwieńczenie stanowiące pendant ambony, neobarokowe, 1937-38, zapewne proj. Stefana Kiersnowskiego, z rzeźbą Chrystusa Króla i płaskorzeźbionym medalionem z Matką Boską z Dzieciątkiem, na szczycie krucyfiks, rokokowy, ok. poł. XVIII w., pochodzący z d. ołtarza św. Krzyża. W prezbiterium boazeria, neoregencyjna, 1938, proj. Stefan Kiersnowski, z ornamentem cęgowym w płycinach i wolutowym grzebieniem z kartuszami z motywem aniołków podtrzymujących girlandy. Stalle neoregencyjne, proj. Stefan Kiersnowski, 1933. Kredencja neobarokowa, proj. Stefan Kiersnowski, 1939. Ławki, neorokokowe, proj. Stefan Kiersnowski, 1934, wyk. rzeźbiarz Laskowski, 1936, o bocznych ściankach o wklęsło-wypukłym konturze z ceownic i esownic, z motywem girland kwiatowych i ornamentu rocaille. Feretron, neogotycki, pocz. XX w., fundacji Agafii i Szymona Hordjewiczów, z obrazami mal. na blasze Matka Boska Kodeńska i Trójca Św. Stacje Drogi Krzyżowej, eklektyczne, 1943, reliefowe, proj. i wyk. Stefan Kiersnowski. Dwa świeczniki drewniane, regencyjne, lata 30-te XVIII w., zapewne fundacji Jana Fryderyka Sapiehy, rzeźbione, na wysokiej trójbocznej podstawie na wolutach zwieńczonych uskrzydlonymi główkami anielskimi, pomiędzy którymi wklęsłe pola z h. Sapiehów (Lis, Lilie i Ramię Zbrojne przebite strzałą), na trzonie główki anielskie i girlandy róż. Zamek u drzwi zakrystii, żelazny, kuty z dekoracją barokową XVII/XVIII w.

        Obrazy: 1. św. Anna Samotrzeć, barokowy, ok. poł. XVII w. lub ok. 1680 (Włochy?), z d. ołtarza głównego, z którym 1875 przeniesiony do kościoła w Opinogórze, po 1886 przeniesiony do kościoła par. w Kadzidle, następnie do 1991 w ołtarzu bocznym katedry w Łomży; 2. św. Franciszek Ksawery, barokowy, ok. poł. XVIII w., zapewne mal. Benedykt Pawłowski, 1884-1927 w kościele par. w Kadzidle; 3. św. Juda Tadeusz, barokowy, 1750, sygn. Benedykt Pawłowski; 4. Trójca Św., XVIII/XIX w., w tradycji barokowej (w Muzeum Parafialnym); 5. portret Mikołaja Sapiehy, kasztelana wileńskiego, w tradycji barokowego portretu sarmackiego, XIX w. lub I poł. XX w., ofiarowany przez Matyldę z Sapiehów Osterwinę, pochodzący ze zbiorów w Krasiczynie (w Muzeum Parafialnym). Rzeźby: barokowe, z ok. poł. XVIII w.: 1. św. Antoni Padewski z Dzieciątkiem, 2. anioł; 3-5. figury kobiece (święte lub anioły), częściowe destrukty; 6. figura Chrystusa do Grobu; 7-8. pasyjki z krucyfiksów, XVIII w., destrukty; 9. Chrystus Zmartwychwstały, XIX w., w tradycji barokowej (wszystkie w Muzeum Parafialnym); krucyfiksy: 10-11. XIX/XX w.; 12. przed 1939, wyk. Stefan Kiersnowski, polichromowany; 13. płaskorzeźba Matka Boska z Dzieciątkiem na tle glorii promienistej, drewno polichromowane, sygn. M[arian] Kiersnowski, 1930 (w Muzeum Parafialnym); 14. Zdjęcie z Krzyża, przed 1939, wyk. Stefan Kiersnowski, płaskorzeźba gipsowa polichromowana; 15. Matka Boska z Dzieciątkiem, przed 1939, odlew w cemencie (w Muzeum Parafialnym).

       Naczynia liturgiczne (w skarbcu klasztornym lub Muzeum Parafialnym): kielichy: 1. manierystyczny, 1621 (7?), fundacji Macieja Kiersnowskiego, z inskrypcją fundacyjną na stopie oraz wokół nasady trzonu, na kolistej stopie, owoidalnym nodusie i koszyczku uskrzydlone główki anielskie wśród ornamentu okuciowego, czara po 1921, warszawskiej firmy Józef Fraget; 2. manierystyczny, II ćw. XVII w., na kolistej stopie o motywach owalnych, gładkich medalionów i grubej wici, na owoidalnym nodusie i koszyczku główki anielskie pomiędzy ornamentami okuciowo-palmetowymi, czara po 1921, warszawskiej firmy Józef Fraget; 3. barokowy, koniec XVII w., na kolistej stopie o trybowanych wolutach i pękach owoców, nodus owoidalny o prymitywnym ornamencie w formie liści, czara po 1921, warszawskiej firmy Fraget, koszyczek, barokowy, ażurowy z motywami dużych kwiatów; 4. barokowy, koniec XVII w., z cechą imienną złotnika Friedricha Scholza, miejską Oławy, oraz austriacką kontrybucyjną z lat 1806-7, na wysokiej sześciolistnej stopie o trzech grawerowanych i repusowanych polach, wypełnionych motywem suchej drobnej wici akantu, w pozostałych zwisy liściasto-ceowe i muszle, na gruszkowatym nodusie muszle, pomiędzy którymi grawerowana wić akantowa, czara po 1921, warszawskiej firmy Fraget, koszyczek barokowy, ażurowy, o motywie gęstych asymetrycznych zwojów suchego akantu; 5. pocerkiewny, przed 1918 lub koniec XIX w., na czarze z inskrypcją w języku starocerkiewnym, na wysokiej, uskokowej stopie z czterema medalionami, w których popiersia Ewangelistów, czara z czterema aplikowanymi tondami, w których przedstawienia Chrystusa Pantokratora, Matki Boskiej Bolesnej, św. Jana Ewangelisty i krzyża prawosławnego w promieniach. Puszki: 1. wczesnobarokowa, II ćw. XVII w., przerobiona XX w., wówczas wymieniony nodus i górna część stopy oraz dodany krzyżyk na pokrywie, otok stopy wysoki z trzema pełnoplastycznymi główkami anielskimi, pomiędzy którymi wolutowe kartusze z rytymi hierogramami IHS, czara grawerowana, z motywami uskrzydlonych główek anielskich z podwieszonymi chustami, pomiędzy którymi pęki winogron i granatów, pokrywa o trybowanych ornamentach floralnych z czterema nakładanymi, owalnymi medalionami z półpostaciami Ewangelistów, wewnątrz pokrywy na plakiecie hierogram IHS w promieniach; 2. regencyjna, z motywami rokokowymi, kwiatowymi i rocaille, ok. poł. XVIII w., stopa wysoka dwustrefowa dwunastodzielna, puklowana i grawerowana, na brzegu cecha kontrybucyjna austriacka z lat 1806-7, nodus gruszkowy o motywach pęków owoców, czara wydłużona, z ażurowym koszyczkiem o motywach cęgowych i rocaille, pokrywa wysoka, trzystrefowa, zwieńczona krzyżem na kuli; 3. eklektyczna, 1935, warszawskiej firmy Norblin, fundacji Nowaczyńskich. Pacyfikały: 1. barokowy, XVII/XVIII w., krzyż o trójlistnie zakończonych ramionach z grawerowaną wicią akantową i plakietami z półpostaciowymi przedstawieniami Ewangelistów, na rewersie rozety, wokół skrzyżowania ramion ażurowa dekoracja floralna, w dolnej części krzyża akantowe uszy, trzon o nodusie wazonowym, na czworolistnej stopie repusowana wić akantową i medaliony z Arma Christi; 2. barokowy, wg inskrypcji ofiarowany 1701 przez Kazimierza Duszewskiego, drewniany, z odlewaną pasyjką i brązową plakietą z Matką Boską, śś. Janem i Marią Magdalena, titulusem i czaszką z piszczelami, w trójdzielnej podstawie relikwie śś. męczenników, m.in. Tuliusa i Innocentego. Relikwiarze: 1. barokowy, XVIII w., w ramce z imitacji szylkretu, kompozycja w formie symetrycznej wici z kwiatami ze złoconych pasków papieru, z licznymi drobnymi partykułami relikwii i większą w środkowym, owalnym polu (w Muzeum Parafialnym); 2. głowy św. Feliksa, papieża męczennika, relikwie 1679 otrzymane z Rzymu przez Michała Kazimierza Radziwiłła, wniesione w wianie i przewiezione do Kodnia przez Konstancję z Radziwiłłów Sapieżynę, umieszczone w trumience na jednym z ołtarzy bocznych, 1785 przekazane do Huszczy, restytuowane 1927; relikwiarz neobarokowy, po 1934, zapewne wyk. Stefan Kiersnowski, drewniany, w formie kartusza z tiarą papieską i kluczami Piętrowymi podtrzymywanego przez dwa putta. Krzyże ołtarzowe: 1. barokowy, XVII/XVIII (po 1698), fundacji Kazimierza Władysława Sapiehy, dawniej w kaplicy cmentarnej, od 1875 przechowywany przez Katarzynę z Branickich 1. v° Potocką, 2. v° Władysławową Krasińską, 1930 zwrócony do kościoła i odnowiony w warszawskiej wytwórni Fraget przez jej córkę Różę z Potockich Raczyńską, na wysokiej trójbocznej stopie na kulach, o wklęsłych bokach ujętych wolutami, z repusowaną dekoracją w formie akantowej wici, pęków owoców granatu oraz uskrzydlonych główek anielskich, w centrum hierogramy IHS i Maria oraz h. Sapiehów Lis z labrami z liści palmowych, wokół sigle: C[asimirus] C[omes] I[n] K[oden] O[pole] C[zarnobyl] S[apieha] C[astelanus] T[rocensis] C[apitaneus] B[restensis], na krawędziach stopy aplikowane odlewane uskrzydlone główki anielskie, krzyż o trójlistnie zakończonych ramionach, na których repusowane główki anielskie, duża odlewana pasyjka, na rewersie łacińska inskrypcja dotycząca restytucji i odnowienia; 2. rokokowy, III ćw. XVIII w., z drewnianą złoconą pasyjką i owalnym zaszklonym medalionem, z płaskorzeźbionym w kości przedstawieniem Matki Boskiej Kodeńskiej. Trybularz, neoregencyjny, II poł. XIX w., trójstrefowy, z motywami taśmy, liści akantu oraz półfigurkami aniołów (w Muzeum Parafialnym). Lampa wieczna, barokowa, II poł. XVII w., ażurowa, z motywem uskrzydlonych główek anielskich z chustami, herm anielskich, maszkaronów i liści akantu. Lichtarz cynowy, eklektyczny, pocz. XX w., warszawskiej wytwórni J[an] Serkowski. Liczne wota, w sześciu gablotach zawieszonych w prezbiterium, XIX i XX w.

        Tkaniny. Ornaty: białe: haftowane: 1. późnorenesansowy, I poł. XVII w., haftowany, zapewne ufundowany równocześnie z kościołem św. Anny, tło w poziome zygzaki nicią srebrną, na nim wypukły haft nicią złotą, kolumna o motywie naprzemian wielkich symetrycznych owoców i kwiatów granatu z pączkami, boki o motywie wici o kolistych zwojach z kwiatami i owocami, obszyty wąskim złotym galonem, rozszyty szerokimi galonami w jodełkę, w komplecie stuła; 2. z II poł. XIX w., nierozcinany, z białego aksamitu z haftowaną sztucznymi perełkami wicią winnej latorośli, z kłosami na brzegach krzyżowej kolumny i boków; 3. ornat i kapa, neobarokowe, ok. poł. lub koniec XIX w., ze złotej lamy, kolumna, preteksta i kaptur kapy z brokatu z haftem o motywie grubej wici z dużymi kwiatami róż w układzie kandelabrowym, w krzyżu Baranek Apokaliptyczny, na kapturze Pelikan; 4. z kolumną krzyżową z haftem płaskim nicią jedwabną i złotą oraz koralikami, z przedstawieniem Matki Boskiej Kodeńskiej w promieniach na tle błękitnej symetrycznej wici, boki z białego adamaszku, zapewne po 1927; 5. z kolumną krzyżową z haftem płaskim, z przedstawieniem Immaculaty otoczonej wicią z kwiatami lilii, boki z adamaszku, zapewne po 1927; z tkanin: 6. koniec XVIII w., z parą dalmatyk, z kolumną z białego rypsu broszowanego w pionowe biało-złote i srebrne pasy, na których gałązki małych różyczek, boki z tkaniny francuskiej I poł. XVIII w., z wielkoraportowym wzorem wici, pierzastych kwiatów piwonii, maków i goździków z dużymi liśćmi, rozszywany szeroką muszlową złotą koronką; 7. neogotycki, ok. 1900, z kolumną krzyżową z tkaniny brokatowej o motywie wici kwiatowej w typie ostu i suchego akantu, z hierogramem IHS w czworolistnej rozecie, boki nowe z żółtego atłasu, zapewne po 1927. Czerwone: haftowane, zapewne po 1927: 8. w krzyżowej kolumnie haftowany hierogram IHS, boki z adamaszku o wzorze połączonych krzyży i gwiazd; 9. z kolumną krzyżową, haft krzyżykowy na kanwie, z motywem krzyża wypełnionego siedmioma czworolistnymi rozetami, w środkowej hierogram IHS, boki z adamaszku; 10. z mory, w kolumnie haft z motywem kwiatów ostu i hierogramem IHS; z tkanin: 11. kolumna z czerwonego wzorzystego aksamitu XIX/XX w., z motywem równoramiennych krzyży wśród wici winnej latorośli, boki ok. poł. XVIII w., z różowej tafty broszowanej srebrem i jedwabiem w szeroką koronkową wstęgę z girlandą drobnych wielopłatkowych kwiatków. Zielone: 12. z brokatów francuskich: kolumna II ćw. XVIII w., Lyon (?), z broszowanego rypsu o motywie pierzastych fantastycznych kwiatów granatu, z ostrymi pierzastymi liśćmi, boki ok. poł. XVIII w., z białego rypsu o motywach róż na tle wiotkiej srebrnej splątanej wici i gałązek o sercowatych srebrnych listkach; 13. koniec lub II poł. XIX w., z rosyjskiego brokatu, kolumna z motywem krzyża greckiego wśród geometrycznej plecionki z dużymi czterolistnymi rozetami, w komplecie stuła. Niebieskie: haftowane: 14. boki z haftem II ćw. XVIII w., z motywem kandelabrowej wici z kwiatami irysa, ulistnionych gałęzi i motywów geometrycznych, kolumna z tkaniny z motywem siatki o romboidalnych okach; 15. z kolumną krzyżową z niebieskiego jedwabiu z haftem płaskim cieniowanym nicią jedwabną, złotą i srebrną oraz koralikami, z przedstawieniem Matki Boskiej Fatimskiej, boki z białego adamaszku, I tercja XX w.; 16. z kolumną ze strzyżonego wzorzystego aksamitu, II lub III ćw. XVII w., Włochy, o motywie gęstej wici o dużych kwiatach w typie tulipanów i goździków; 17. z tkanin III ćw. XVIII w., kolumna z motywem laurowych wieńców przeplecionych ze spiralną wicią winnej latorośli z kwiatami, boki z wzorem siatki o nieregularnych okach z pękami liści paproci i kwiatów łubinu.

        Kapy: 1. biała, płat ok. poł. XVIII w., Francja (?), z brokatu żółtego o motywach rzuconych gałązek i kwiatów różyczek i stokrotek, w tle przepleciona koronkowa wstęga, preteksta i kaptur z tkaniny brokatowej o wielkoraportowym wzorze dużych srebrnych pierzastych liści i asymetrycznych kwiatów; 2. czerwona, płat z adamaszku o wzorze wielkich fantastycznych kwiatów i owoców granatu, I poł. XVIII w., Lyon (?), preteksta i kaptur z adamaszku, zapewne XIX w., o motywach zróżnicowanych wielkością liści winorośli; 3. zielona, płat IV ćw. XVIII w., Francja, z rypsu o wzorze pionowych cienkich zielonych pasów z obwijącymi się spiralnie girlandami drobnych róż i kwiatów jabłoni, na przemian z pasami splecionych białych wstęg i różowych wąskich tasiemek, preteksta I poł. XVIII w., Lyon, z brokatu w typie chinoiserie, o wielkich gałęziach fantastycznych kwiatów, kaptur XIX w. Infuła biała, XIX/XX w., haftowana srebrną nicią we wzór wici z kłosów i winnej latorośli, okalających koronę cierniową (w Muzeum Parafialnym). Stare druki: mszały rzymskie: 1. Biblia, Kraków 1575, druk. Mikołaj Szarffenberger, ilustrowana ośmioma drzeworytami; 2. Lyon 1688, druk. Jean Henri Huguenot, oprawny w czerwony aksamit ze srebrnymi repusowanymi plakietami: w centrum Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Kazimierz, narożniki z motywami kwiatowymi; 3. Kolonia 1695, druk. Balthasar von Egmont, oprawa srebrna, ażurowa, na czerwonym atłasie, z motywem wici z kwiatami lilii i maków oraz postaciami: na awersie Matki Boskiej z Dzieciątkiem, poniżej kartusz h. Lis Sapiehów pod koroną książęcą, na rewersie św. Mikołaj.

Wokół bazyliki

        Przy kościele cmentarz, który wraz z kościołem z trzech stron otoczony jest murem, z bramką na osi fasady (1934); w narożniku pd.-zach. wzniesiony zapewne w tym samym czasie murowany kiosk (?) na planie prostokąta, z sześcioma otworami zamkniętymi półkoliście, zwieńczony krzyżem na wolutach (inne źródło wskazuje jeszcze na stojącą za ogrodzeniem dzwonnicę z XVIII w.?).

       Na pn.-zach. od kościoła, u wylotu ul. 1 Maja dawny budynek klasztorny; ob. w części frontowej sklepy, częściowo nieużytkowany. Neobarokowy, po 1927. Murowany z cegły, otynkowany. Frontem zwrócony na zach. Na planie litery L, dwukondygnacyjny, w skrzydle pn. dawna kaplica. Elewacja frontowa szesnastoosiowa, z bocznymi ryzalitami, pięcio- i dwuosiowym, z wolutowym szczytem. Dach dwuspadowy, kryty blachą.

        Ponadto w okolicy (za kościołem) budynek klasztoru ojców Misjonarzy Oblatów i tzw. "Dom Pielgrzyma". Klasztor budowany po 1935, „Dom Pielgrzyma", 1939 proj. arch. Wincenty Henryk Wdowiszewski, rozbudowane 1971-73 i 1981-83. 2003 zorganizowane tu Muzeum Ornitologiczno-Misyjne.

Zespół zamkowy

        Na pd.-wsch. od miasta, na terenie zalewowym Bugu i w otoczeniu nadbużańskich łąk (z wjazdem z rynku przez groblę pomiędzy dwoma stawami, dziś osuszonymi) znajdują się pozostałości dawnego zespołu zamkowego Sapiehów (typu nizinnego). Prowadzi do niego od kościoła brukowana droga; po drodze mijamy most na rzece Kałamance. Ob. zespół składa się z: kościoła fil. (d. cerkwi zamkowej Św. Ducha), pozostałości zamku oraz arsenału (obecnie kaplica odpustowa) a otoczony jest reliktami wałów ziemnych z bastionami i fosą (o nieregularnym gwiaździstym narysie).

        Założony i otoczony murem przez Iwana (Iwaszkę) Sapiehę po 1511, przebudowany IV ćw. XVI w. i XVII w. 1708 prace remontowe kosztem Jana Fryderyka Sapiehy. Ok. poł. XVIII w. gruntownie restaurowany. Do pocz. XX w. zachowane były mury do drugiej kondygnacji i wyraźne fundamenty arsenału. 1927 rozebrany do fundamentów.  1975-81 na części fundamentów zamku nadbudowany ołtarz polowy i pawilon ekspozycyjny (Martyrologium) wg proj. arch. Jana Fikta. Od 2000 prace melioracyjne i rekonstrukcja fosy, wzniesienie kaplic różańcowych i kalwaryjnych wg proj. arch. Haliny Gołdy-Krajewskiej.

        Na terenie Zespołu zlokalizowana jest Kalwaria. Stacje Drogi Krzyżowej tworzą oryginalne drewniane rzeźby rozrzucone wśród drzew, będące dziełem artysty Tadeusza Niewiadomskiego z Białej Podlaskiej (autor w konwencję drogi krzyżowej wplótł motywy z lat wojny i okupacji). Zespół stacji kalwaryjnych umieszczono w obrębie dawnej fosy w latach 60-tych XX w.

        Sam zamek był pierwotnie późnogotycki, później przekształcony. Był to obiekt murowany z cegły w wątku polskim, na fundamentach z kamienia polnego, pierwotnie nieotynkowany; na rzucie prostokąta, dwukondygnacyjny, o frontowej elewacji czteroosiowej, z dwoma skrajnymi ryzalitami. Do dziś zachowały się niestety jednie skromne piwnice i część przyziemia, nakryte betonowym stropem z tarasem z balustradą z prętów żelaznych. Układ wnętrz dwutraktowy, częściowo rekonstruowany.

Kaplica

        Na pozostałościach (piwnicach?) dawnego arsenału zamkowego (wzniesionego po 1511 na pn.-zach. od cerkwi p.w. Św. Ducha, istniejącego do pocz. XIX w.) znajduje się dziś kaplica odpustowa. Wznoszona od 1935, wg proj. inż. Ireneusza Łapińskiego, 1939 otynkowana i uzupełniona dekoracją rzeźbiarską, wyk. Wojciech Durko z Kielc. Murowana z cegły, otynkowana. Frontem zwrócona na pd. Na rzucie prostokąta. Dwukondygnacyjna, z wysokim, cokołowym przyziemiem, częściowo zagłębionym w nasypie ziemnym, w którym dwie prostokątne sale sklepione kolebkowo, skomunikowane niską szeroką odcinkową arkadą, dostępne od pd. prostokątnymi otworami (we wsch. ob. ulokowana XIV stacja Drogi Krzyżowej). Część górna na planie litery E, w formie otwartej od frontu i boków loggii z trzema filarowymi portykami, z których środkowy szerszy i silniej wysunięty, poprzedzonej tarasem z tralkową balustradką i wysuniętymi przed elewację jednobiegowymi schodami na osi. Wewnątrz środkowego portyku półkoliście zamknięta wnęka z płaskorzeźbą Koronacji Marii, po bokach hemisferyczne wnęki z rzeźbami śś. Joachima i Anny, w polu naczółka Immaculata adorowana przez anioły, w portykach bocznych w prostokątnych płycinach płaskorzeźby: w zach. Narodziny Marii i Ofiarowanie Marii w Świątyni, we wsch. Zaślubiny i Zaśnięcie Marii.

Cerkiew zamkowa

        Na szczególną uwagę zasługuje dawna prawosławna cerkiew zamkowa z 1530 (obecnie kościół fil. p.w. Św. Ducha). Usytuowana jest w obrębie dawnych wałów, przy resztkach zamku Sapiehów (na wsch. od zamku, niegdyś miała z nim połączenie?). Jest to jedyny na ziemiach polskich przykład murowanej cerkwi późnogotyckiej z wczesnorenesansowym portalem, charakterystyczny dla budownictwa litewsko-ruskiego.  

        Cerkiew wzniesiona została ok. 1530 z fundacji Pawła Sapiehy. Gdy Sapiehowie przeszli na katolicyzm, stała się kaplicą zamkową. Właśnie w niej wisiał wykradziony z Rzymu obraz, póki nie trafił "legalnie" do kościoła. 1805 zamknięta z powodu złego stanu, przed poł. XIX w. zawalenie sklepień, następnie ich rekonstrukcja. W okresie międzywojennym cerkiew neounicka. 1935 zmiana pokrycia dachu. Po 1945 kościół fil. parafii św. Anny. W latach 60-tych-70-tych XX w. aranżacja wnętrza, 1975 dach pokryty dachówką, 2001 osuszenie fundamentów.

        Świątynia ma charakter obronny; murowana z cegły, z użyciem zendrówki, z kamiennym detalem z piaskowca; wewnątrz otynkowana. Orientowana, halowa, trójnawowa. Gotycka, z detalem wczesnorenesansowym. Korpus trójprzęsłowy, na planie zbliżonym do kwadratu, o przęsłach wydzielonych wydatnymi, okrągłołukowymi gurtami, spływającymi na występy czterech filarów o przekroju krzyża, nawa główna dwukrotnie szersza od bocznych, prezbiterium zamknięte półkoliście, przy nim od pn. prostokątna zakrystia. Przy pn.-zach. narożu korpusu cylindryczna wieżyczka z klatką schodową. Sklepienia: w prezbiterium gwiaździste, w korpusie kopulaste, z dekoracyjnymi żebrami spływającymi na kamienne wsporniki z motywami ząbków i laski owiniętej wstęgą, tworzącymi w nawie gł. nieregularny układ sieciowy, w przęśle środkowym ze zwornikiem z h. Lis Sapiehów, w bocznych gwiaździsty. Z prezbiterium do zakrystii wtórny prostokątny otwór wejściowy, z kamiennym renesansowym portalem, stanowiącym obramienie pierwotnego otworu na zamknięciu nawy pn., prostokątnym, profilowanym, zamkniętym belkowaniem, fryzem ząbkowym i laską przeplecioną paciorkami, w nim drzwi żelazne, z rombową kratownicą. Okna w korpusie tylko od pd., w prezbiterium od pd. i pd.-wsch., zamknięte półkoliście, ze współczesnymi witrażami, 1966 proj. i wyk. Barbara Massalska z Gdańska.

        Z zewnątrz ściany opięte trójuskokowymi szkarpami, na narożach ustawionymi skośnie. Elewacje na cokole wydzielonym fryzem kostkowym, zwieńczone ceglanym fryzem ząbkowym i gładkim pasem tynkowanego fryzu, ożywione rombową dekoracją z zendrówki. Fasada płaska, trójosiowa, z wysokim trójkątnym szczytem. Część środkowa wydzielona szkarpami wyciągniętymi powyżej pierwszej kondygnacji szczytu, na osi arkadowa wnęka z okapem z dachówki, w której portal zamknięty półkoliście, ujęty w zwielokrotnione kanelowane pilastry, z wkomponowanymi motywami astragalu, pałki owiniętej wstęgą, rozet i rombów, nakryty odcinkiem uproszczonego belkowania, w przyłuczach tarcze z h. Lis i Lilie; powyżej głęboko rozglifione koliste okno w kamiennym obramieniu, z nowym witrażem. Szczyt ujęty po bokach sterczynami, trójstrefowy, z rzędami tynkowanych dwułucznych blend, dekorowany renesansowymi wielobarwnymi kaflami (pierwotnie 11 lub 14, ob. pozostałości 9, z których trzy figuralne, pozostałe geometryczne z rozetami). Wsch. szczyt korpusu analogiczny do szczytu fasady, bez sterczyn. Elewacje boczne korpusu trzyosiowe. We wsch. ścianie zakrystii prostokątne okno w renesansowym obramieniu o motywie kwadratów z kołami. Dachy kryte dachówką, dwuspadowe, nad zamknięciem prezbiterium zaokrąglony, nad zakrystią stromy pulpitowy.

        Wewnątrz w przęśle zach. nawy pd. ołtarz iluzjonistyczny, prowincjonalny w typie barokowym, II poł. XVIII w., odsłonięty i konserwowany 1962 przez zespół pod kier. Marii Przełomcowej-Erdman; z parą kolumn korynckich i przerwanym naczółkiem, po bokach którego putta, trzymające Arma Christi, w polu środkowym hemisferyczna nisza. Chrzcielnica granitowa prymitywna, o charakterze średniowiecznym, być może XVI w. Kropielnice granitowe, prymitywne: 1. z datą 1855; 2. gładka. Tablica kommemoratywna Iwana (Iwaszki) Sapiehy (zm. 1517), rzekomo fundacji Pawła Sapiehy 1520, wyk. zapewne I ćw. XVIII w. z inicjatywy Kazimierza Władysława Sapiehy lub Jana Fryderyka Sapiehy; piaskowcowa, z rytą inskrypcją w języku ruskim, u dołu reliefowa dekoracja w dwóch pasach oddzielonych listwą, w węższym górnym motywy wanitatywne: czaszka z piszczelami, uskrzydlona klepsydra zamknięta w kręgu utworzonym przez węża połykającego własny ogon, oraz sowa na księdze i zwoju; w dolnym pod mitrami książęcymi parami tarcze z h. Kolumny i Pogoń oraz Lilie i Lis. Obrazy: 1. Matka Boska Kodeńska, mal. na żaluzjowej zasłonie, XIX(?) w.; 2-12. Stacje Drogi Krzyżowej, barokowe, I poł. XVIII w., gruntownie przemalowane 1936, stacje IV i V konserwowane 2002-3 przez Romualda Wyszyńskiego. Krucyfiks, neobarokowy, lata 30-te XX w., zapewne z warsztatu Stefana Kiersnowskiego, korona cierniowa i krew z rany w boku nałożone z blachy srebrnej. Lichtarze: 1-2. mosiężne, II poł. XIX w., o trzonach tralkowych i kwadratowych podstawach; 3-4. drewniane, XIX-XX w., o charakterze barokowym, srebrzone. Fisharmonia, między 1905-15, firmy Needham z Waszyngtonu.

Placencja

        Na północnym skraju wsi (na miejscu d. kościoła farnego p.w. Św. Ducha) znajdują się zabudowania będące fragmentami pałacu zwanego Placencją. Wzniesiony został ok. 1715 przez Pawła Franciszka Sapiehę, bpa żmudzkiego, jako siedziba mansjonarzy kościoła św. Anny, następnie misji jezuickiej. Po kasacie zakonu 1773 przebudowa na letnią rezydencję Elżbiety z Branickich Sapieżyny: przekształcenie domu na pałacyk z dwoma dwuczłonowymi skrzydłami od strony wjazdu, wzniesienie zabudowań pomocniczych oraz założenie parku krajobrazowego. Przy pracach zatrudniony być może arch. Szymon Bogumił Zug. Po 1800 własność Teresy Managetta de Lerchenau, 1826 Walentego Sarneckiego, następnie Świdrygiełły Świderskiego, od końca XIX w. kupca petersburskiego Górewicza, który dokonał remontu. 1915 pałac wraz z zabudowaniami od pn. zniszczone, po 1918 remontowane przez kolejnego posiadacza, Ludwika Świderskiego, następnie własność jego córki Zofii, która w latach 30-tych XX w. wzniosła w zach. części parku drewniany dworek. W czasie II wojny światowej założenie zdewastowane, pałac częściowo zburzony. 1945 strażnica WOP, 1946 rozebrane skrzydła, 1958-74 ośrodek zdrowia, następnie dom opieki społecznej, od 1992 Dom Pogodnej Jesieni Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta; niedawno remontowany odzyskał częściowo dawną świetność.

        Pałac murowany z cegły, otynkowany. Piętrowy, na planie wydłużonego prostokąta na osi pn.-pd. Dłuższe elewacje jedenastoosiowe, frontowa z centralnym trójosiowym pseudoryzalitem poprzedzonym toskańskim portykiem kolumnowym w wielkim porządku z niskim schodkowym szczytem, rozczłonkowana lizenami, z profilowanymi gzymsami kordonowym i wieńczącym. Otwory prostokątne. Skrajne osie ślepe. Elewacje boczne trójosiowe, z trapezoidalnymi szczytami, w których pary okien na mijających się osiach. Na narożach skarpy. Wnętrza przekształcone. Dach niski, naczółkowy, z wystawkami, kryty blachą.

       Otaczający pałac park krajobrazowy pochodzi z XIX w., być może w części IV ćw. XVIII w. (wg innych źródeł - "z XVIII w., o barokowo-klasycystycznym charakterze"). Założony został na miejscu barokowego ogrodu ozdobnego i użytkowego z pocz. XVIII w., z którego zachowane ślady tarasowań nad Bugiem. Czytelna kompozycja z czasów przebudowy przez Elżbietę Sapieżynę, m.in. układ czterech alei zbiegających się przed fasadą pałacu, pozostałości starodrzewia (szczególnie w części zach.). Na terenie parku: 1. nagrobek Wandy i Ludwika Świderskich, lata 30-te XX w.; 2. kapliczka, ok. 1927, zapewne wystawiona z okazji powrotu cudownego obrazu Matki Boskiej do Kodnia, na pd.-wsch. od pałacu, neobarokowa, murowana, otynkowana, na planie prostokąta, o ścianach zwieńczonych gzymsem, w elewacji frontowej wygiętym w archiwoltę zamkniętego półkoliście otworu wejściowego. Szczyt z uproszczonymi spływami ze sterczynkami, zwieńczony trójkątnym frontonem, dach dwuspadowy, kryty blachą, od frontu sygnaturka z „zaciosowym" hełmem. Wewnątrz nowa reprodukcja obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej.

        W pd.-wsch. części parku, od zach. przylegająca do ul. Terespolskiej, oficyna, być może z I poł. XVIII w., przekształcona XVIII/XIX w. i XX w., ob. przedszkole. Murowana z cegły, otynkowana. Parterowa, o nieregularnym planie, z prostokątnym korpusem i skrzydłami: od pd. wydłużonym, zbliżonym do prostokąta, ustawionym ukośnie oraz od pn. z węższym, załamującym się rozwartokątnie, nowszym. Elewacje przekształcone, o wysokich prostokątnych oknach, z których niektóre zamknięte odcinkowo, w pn. elewacji skrzydła pd. pozostałości pierwotnej artykulacji w formie trzech półkolistych wnęk o zdwojonych archiwoltach z kluczami. Dachy niskie, dwuspadowe, kryte blachą.

Cmentarz

        W pd.-zach. części osady (po przeciwnej stronie Kodnia co opisywana powyżej Placencja) znajduje się cmentarz złożony z dwóch części położonych po obu stronach szosy do Piszcząca (ul. Zastodolnej). Od wsch. tzw. cmentarz stary, założony w pocz. XIX w., wokół kaplicy św. Wawrzyńca, otoczony parkanem z bramą (ok. 1930, z filarami, na których cementowe stojące rzeźby modlących się aniołów, w stylu art deco). Podzielony dwoma krzyżującymi się pod kątem prostym alejami na cztery kwatery, na skrzyżowaniu alej kaplica cmentarna. Część zach. z analogiczną bramą, bez wyraźnego podziału na kwatery.

        Nagrobki: 1. Wojciecha Zegarta (zm. 1866), marmurowy obelisk zwieńczony krzyżem na wolutowej podstawie; 2. Wiktorii Lipińskiej (zm. 1869), marmurowy, neogotycki, obelisk z ostrołukową arkadą z maswerkiem, zwieńczony krzyżem; 3. Emilii z Mazanowskich Uljanickiej (zm. 1869) klasycystyczny, na wysokim postumencie z piaskowca, z marmurowym posągiem kobiety w konwencji rzeźby antycznej, wspartej na niskiej kanelowanej kolumnie z wazą, uszkodzony; 4. Iwona Jakubowicza (zm. 1880), neogotycki, o granitowym cokole z rytą cyrylicową inskrypcją i żeliwnym krzyżem o motywie maswerku z odlaną figurą Chrystusa; 5. Jakuba Szkodzińskiego (zm. 1883), w formie kapliczki murowanej z cegły, otynkowanej, czworościennej o ściętych narożach, z hemisferycznymi wnękami od frontu i tyłu oraz z piaskowcową tablicą od frontu, z daszkiem namiotowym, krytym blachą miedzianą, niegdyś zwieńczony żeliwnym krzyżem; 6. Tekli z Małachowskich Kociszewskiej (zm. 1883), Piotra Ludwika Ignacego Małachowskiego (zm. 1870) i jego żony Adelajdy Anny z Lipskich Małachowskiej (zm. 1897), neogotycki, żeliwny, obelisk z ażurowym, maswerkowym krzyżem, otoczony sześcioma żeliwnymi słupkami z łańcuchami o prostokątnych kolczastych ogniwach; 7. Wasyla Leontowicza Płandowskiego (zm. 1908), wyk. Z. Charasiuk z Lublina, w formie skały z palmowym wieńcem, zwieńczony krzyżem. 8. Mogiła sześciu powstańców styczniowych, zapewne po 1920, w formie płyty murowanej z cegły, otynkowanej, z tablicą inskrypcyjną z tarczą z godłem państwowym i wazonem dekoracyjnym na osi.

Kaplica

        Klasycystyczna kaplica p.w. św. Wawrzyńca wniesiona została ok. 1811 (przed 1834; wg innych źródeł - "z przełomu XVIII-XIX w."), z fundacji Władysława Branickiego (na miejscu wcześniejszej drewnianej fundowanej 1690 przez Kazimierza Władysława Sapiehę po pożarze 1680, w intencji ochrony miasta przed kolejnymi pożarami). Miejsce nieoficjalnego kultu szczątków trzyletniego Macieja Łukasiewicza, ofiary rzekomego mordu rytualnego 1698, przeniesionych z kościoła św. Anny po 1811, trumienka tegoż notowana jeszcze 1939. Od 1875 prawosławna, zwrócona katolikom 1905. 1946-47 pokryta nowym dachem. Remontowana 1969, 1999-2000.

        Kaplica murowana, otynkowana. Na planie kolistym (tj. w kształcie rotundy), z prostokątnym aneksem kruchty od zach. i niską prostokątną przybudówką od wsch., w której zejście do krypty, przekształconej 2000. Wnętrze przekryte spłaszczoną kopułą, ściany rozczłonkowane pilastrami jońskimi, z wydatnym belkowaniem. Poniżej belkowania trzy koliste okna. Elewacja przedzielona gzymsem kordonowym, część dolna boniowana, w górnej boniowanie pasowe. Kruchta w formie edikuli, z okulusem w trójkątnym naczółku, nad prostokątnym otworem drzwiowym płycina, w której drewniane epitafium Macieja Łukasiewicza, z marmurową tablicą kommemoratywną, zapewne 1713, pierwotnie umieszczoną pod chórem w kościele św. Anny, gdzie notowana jeszcze 1811; wtórnie ujęta paludamentem, z rzeźbioną postacią dziecka wspartego na czaszce, leżącego na sarkofagu ujętym od dołu płonącymi pochodniami. Dach namiotowy kryty blachą, podłoga z płyt szarych marmurowych. Murowana mensa sarkofagowa, nad którą na osi zawieszoną rzeźba św. Wawrzyńca, 1934, wyk. Jan Janotta, z Pawłowic k. Żor.

Cerkiew

        Niedaleko cmentarza znajduje się współczesna, czynna prawosławna cerkiew par. p.w. św. Michała Archanioła. Pierwsza cerkiew prawosławna wzniesiona została z fundacji Pawła Sapiehy, zm. 1571 (w tym samym źródle sprzeczne informacje - cerkiew pod tym wezwaniem miała być wzniesiona przez ojca Pawła, Iwana Sapiehę...; dla porządku przypomnijmy, że druga cerkiew - p.w. św. Ducha, już na pewno z inicjatywy Pawła Sapiehy, wzniesiona została w 1530 jako cerkiew zamkowa; w 1518 zaś została ufundowana parafia katolicka samym wezwaniem - św. Ducha - na miejscu dzisiejszej Placencji). Następnie unicka, notowana 1726, po 1875 spalona lub rozebrana (przypomnijmy, że w II poł. XIX w. funkcję cerkwi pełni dawny kościół św. Anny, prawosławna jest również kaplica św. Wawrzyńca). Kolejna prawosławna wzniesiona 1937 na jej miejscu, drewniana, spalona po 1945. Następnie w latach 80-tych XX w. zaadaptowana z domu mieszkalnego (ul. Sławatycka 11) z dodanymi elementami kostiumu cerkiewnego. Obecna wzniesiona od 2003-5 na miejscu pierwotnej, drewniana.

        W cerkwi ikonostas z czterema ikonami, XIX/XX w., w mosiężnych, posrebrzanych i złoconych sukienkach: 1. Matka Boska z Dzieciątkiem; 2. Chrystus Salvator Mundi; 3. św. Mikołaj Cudotwórca; 4. Trójca Św. Obrazy, XIX/XX w.: 1. Trójca Św.; 2. Zaśnięcie N. P. Marii; 3. Trzy Marie u grobu; 4. św. Jan Chrzciciel. Ikona Chrystus Pantokrator, koniec XIX w., w srebrnej sukience. Krzyż procesyjny, malowany, II poł. XIX w., z przedstawieniami Boga Ojca, Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty na zakończeniach ramion, na rewersie Chrystus Zmartwychwstały, po bokach na ramionach Arma Christi. Rzeźba św. Onufrego, XIX w., polichromowana, zapewne z kapliczki.

        Po nieistniejącej cerkwi zachowała się brama (a właściwie dzwonnica-brama) wzniesiona w latach 1805-21 (wówczas przy cerkwi unickiej). Murowana z cegły, nieotynkowana. Trójprzelotowa, częściowo zrujnowana.

Inne

        Na skwerze (d. rynku), na miejscu pomnika wystawionego 1913 z okazji 300-lecia panowania Romanowów, figura Matki Boskiej. 1927 pomnik ociosany, wykorzystany jako cokół figury Matki Boskiej sprowadzonej z firmy Schaefer z Piekar Śląskich, poświęconej 1927. Obecna ustawiona 1936, na postumencie proj. Stefana Kiersnowskiego, marmurowa, wyk. Wojciech Durko z Kielc.

        Na pd. od rynku u zbiegu ul. Sławatyckiej i Bialskiej figura Jezusa, ufundowana 1937 przez Katolickie Stowarzyszenie Mężów w Kodniu, cementowa, być może wykonana przez warsztat Stefana Kiersnowskiego, o cechach modernizmu, na cokole, z figurą Serca Jezusowego.

        Na łące nad Bugiem na wsch. od kościoła figura św. Andrzeja Boboli, 1938-39, wyk. Marian Kiersnowski, piaskowcowa, na wysokim cokole w kształcie ściętego ostrosłupa, z czterema kolumnami w narożnikach.

        Na łące nad Bugiem na wsch. od kościoła krzyż pamiątkowy, na miejscu drewnianego, wystawionego 1905 dla upamiętnienia tzw. ukazu tolerancyjnego, 1938, wyk. murarz Jakimowicz, cementowy.* Naprzeciw szkoły podst. wąska dróżka prowadzi do mostu na Kałamance, a dalej na nadrzeczne łąki rzeki Bug.

W sieci

Strona parafii w Kodniu

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006