Krzyczew

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

        Wieś na obszarze Parku Krajobrazowego Podlaski Przełom Bugu, malowniczo położona na skarpie w pobliżu lewego brzegu Bugu. Ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego (odkryto dwa kurhany, cmentarzysko kultury łużyckiej i osadę wczesnośredniowieczną z X-XII w.) Wieś założona przed 1450, w XVIII w. znana podobno jako Chrzyszczew. Od ok. poł. XV w. do poł. XVI w. w rękach Krzyczowskich, 1573 Michała Bohusza Bohotynowicza. W XVIII w. Mostowskich, jako folwark wchodzący w skład majątku Pratulin, 1775 w posiadaniu Ksawerego Hornowskiego, XVIII/XIX w. Jerzego Dramińskiego, następnie kolejno Zofii z Dramińskich i Michała Bogusławskich, Brüningów i od. ok. 1880 do 1939 Kuczewskich. Ostatnim właścicielem przed 1939 był Stanisław Kuczewski.

        Nad Bugiem dawna drewniana cerkiew unicka  p.w. św. Demetriusza Męczennika wzniesiona w 1811 r. (być może z wykorzystaniem fragmentów poprzedniej z 1683 r.). Po 1875 prawosławna, zapewne wówczas dobudowana kruchta. Od 1919 kościół p.w. św. Jerzego, filialny parafii Malowa Góra, od 1920 filia parafii Neple. 1997-2000 gruntowny remont, m.in. rekonstrukcja dachów i sygnaturki, szalowanie. Orientowany, drewniany konstrukcji zrębowej, szalowany, na podmurówce z cegły i kamienia polnego. Trójdzielny, z kwadratową nawą i węższymi prostokątnymi babińcem i prezbiterium, przy którym od północy niższa, prostokątna zakrystia. Wnętrza kryte stropami. Okna zamknięte odcinkowo, w prostokątnych obramieniach. Chór muzyczny z balustradą z desek. Wejście osłonięte daszkiem wspartym na dwóch słupach, z trójkątnym szczytem. Dachy kryte blachą, dwuspadowe, na kalenicy nawy przy wschodnim szczycie ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę, wykonana w roku 2000. Malowidła na stropie nawy, przemalowane lub wykonane ok. 1910, o podziałach geometrycznych: w środku w tondzie tronujący Bóg Ojciec, od strony prezbiterium N. P. Maria Pokrowa z z dwoma półpostaciami adorujących aniołów, w pozostałych polach krzyż, kielich i księga, Tablice Mojżeszowe, różdżka i Wąż Miedziany, Oko Opatrzności oraz adorujące anioły. Ołtarz główny po 1922, z obrazem św. Jerzego walczącego ze smokiem, z częściowo zatartą datą zapewne 1775; tabernakulum barokowe, zapewne II poł. XVIII w., przeniesione z Nepli, z tronem eucharystycznym ujętym parami kolumienek. Ołtarze boczne z II poł. XIX w., z obrazami pocerkiewnymi: św. Ignacy Boganosiec i św. Jerzy. Feretron pocerkiewny eklektyczny z elementami stylu neoruskiego, koniec XIX w., z obrazami malowanymi na blasze: Matka Boska w typie Hodegetrii i św. Serafin Pustelnik. Obrazy: Matka Boska z Dzieciątkiem, zapewne II poł. XIX w. oraz  Zwiastowanie, XIX/XX w., pocerkiewny. Krzyż precesyjny, XIX w., prymitywny. Lichtarz z końca XIX w., miedziany, posrebrzany, na kwadratowej stopie, z tralkowym trzonem.

        Na cmentarzu kościelnym nagrobek Marianny z Kobylińskich 1° voto Dramińskiej 2° voto Bogusławskiej (zm. 1832), murowany z cegły, otynkowany, w formie zwieńczonej trójkątnie kapliczki, z marmurową prostokątną tablicą inskrypcyjną. Cerkiew otoczona starodrzewem lipowo-jesionowym, powiązana kompozycyjnie z zespołem dworskim.

        Dwór wzniesiony zapewne w II ćw. XIX w. (wg. innych źródeł - w pocz. XX w.), po 1945 użytkowany jako strażnica WOP i szkoła podstawowa, od 1989 własność prywatna, zdewastowany. Frontem zwrócony na pd.-zach., murowany z cegły, otynkowany. Na rzucie prostokąta, parterowy, dwutraktowy. Elewacje z boniowanymi narożami, zwieńczone gzymsem, okna w opaskach tynkowych z kluczem. Fasada pięcioosiowa, niegdyś z czterokolumnowym portykiem toskańskim z trójkątnym ogzymsowanym szczytem. Elewacja tylna siedmioosiowa, w części środkowej boniowana, z półkoliście zamkniętym wejściem na osi, niegdyś poprzedzonym drewnianym gankiem. Elewacje boczne zwieńczone schodkowymi szczytami z prostokątnymi płycinami zamkniętymi fryzem kostkowym. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

        Oficyna, tzw. "skarbczyk", z II ćw. XIX w (wg. innych źródeł - z pocz. XIX w.). Frontem skierowana na pn.-zach. Murowana z cegły, otynkowana. Na planie prostokąta, parterowa, dwutraktowa, w skrzydłach jednotraktowa. Fasada trójosiowa, ze ślepymi okulusami pomiędzy prostokątnymi oknami i drzwiami. Dachy dwu- i trójspadowe, kryte dachówką. Od pn.-wsch. pozostałości piwnic dawnego lamusa. Zespół dworski otoczony pozostałościami parku krajobrazowego z II poł. XIX w., z alejami starych klonów i okazami starych lip. W lesie przy drodze do dworu na cmentarzu grzebalnym nagrobek Wandy z Gallerów Kuczewskiej (zm. 1907), z czarnego marmuru, w formie postumentu zwieńczonego krzyżem.*

        We wsi przykłady tradycyjnego wiejskiego budownictwa, w tym drewniany wiatrak-koźlak z 1921 roku. Na skarpie rzeki Bug  lipy pomnikowe. W pobliżu wsi dwa kurhany kryjące wg. tradycji szczątki żołnierzy polskich poległych w wojnach ze Szwedami. Przez wieś prowadzi ścieżka przyrodnicza "Bużny most".

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006