Niemirów

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

        Wieś letniskowa (dawniej Niwice), położona malowniczo na prawym brzegu Bugu, na skraju lasów wchodzących w skład dawnej puszczy mielnickiej. Początki osady związane zapewne z wyprawą Jarosława Mądrego w 1041 na Mazowsze przeciw Miecławowi. Grodzisko zw. Górą Zamkową, wczesnośredniowieczne, datowane na XI-XII w. oraz cmentarzysko z grobami w obstawie kamiennej i kurhany w pobliskiej Wólce, świadczą o istnieniu w XIII w. równoległego osadnictwa ruskiego i mazowieckiego. Pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z roku 1495 i dotyczy zamiany wsi (wówczas o nazwie Niwice), między Iwaszką Litaworem Chreptowiczem a synem Sołtana Aleksandrowicza; następnie własność królewska. 1548 Zygmunt August nadał wieś Stanisławowi Niemirze h. Gozdawa z Ostromęczyna; 1616 jego wnuk Stanisław Niemira, kasztelan podlaski, uzyskał dla niej prawa miejskie i zmienił nazwę na Niemirów, 1620 fundując tu kościół par. Jako miasto wymieniany 1631. Zniszczony przez Szwedów, 1662 miał tylko 88 mieszkańców. 1676 dobra dziedziczne X. Węgierskiego, 1709 właścicielem Antoni Niemira, chorąży mielnicki, co najmniej od 1738 w posiadaniu Czartoryskich. 1774 staraniem Michała Czartoryskiego, kanclerza lit. przywilej na targi i jarmarki. W XIX w. własność Niemojewskich, następnie Szaniawskich, od 1851 własność rządowa. Niszczony 1939,1941 i 1944, prawa miejskie utracił po II wojnie.

        Od poł. XVII w. do II WŚ było to miasto z regularnym planem urbanistycznym. O dawnej przeszłości świadczy zachowany obszerny kwadratowy rynek (obecnie częściowo zadrzewiony), z kilkoma ulicami, w którego pierzei pn. XVIII-wieczny kościół. Od XVIII w. w pd. pierzei rynku istniała bóżnica, zastąpiona w poł. XIX w. kolejną drewnianą, zniszczoną 1939.

        Do wsi z drugiego brzegu Bugu można się dostać przez Mielnik, gdzie w sezonie turystycznym kursuje prom linowy.

       Zachowany barokowo-klasycystyczny kościół parafialny p.w. Św. Stanisława Bpa to świątynia z 1780, fundacji Czartoryskich. Pierwotny kościół drewniany, z 1620, fundacji Stanisława Niemiry, kasztelana podlaskiego i jego żony Ewy z Mogielnickich, spłonął 1775; budowa obecnego murowanego z fundacji Michała Fryderyka Czartoryskiego, kanclerza w. lit., rozpoczęta 1780 przez jego żonę Eleonorę z Waldsteinów Czartoryską, być może wg proj. arch. Jana Samuela Beckera, po kilkuletniej przerwie ukończona została w 1791 z fundacji Adama Kazimierza Czartoryskiego, generała ziem podolskich wraz z sztukatorskim wystrojem rzeźbiarskim. Ogrodzenie z bramą-dzwonnicą, zbudowane 1823 staraniem proboszcza, ks. Marcina Niemyskiego. W ramach represji po powstaniu styczniowym zamknięty 1866 i po nieudanej próbie zamiany na cerkiew w 1905 zwrócony parafii, wówczas remontowany. Kolejne remonty 1965, 1968, 1974 i 1991, kiedy staraniem proboszcza ks. Michała Olszewskiego przeprowadzona również pełna konserwacja wystroju.

       Usytuowany w zach. narożu pn. pierzei rynku frontem zwrócony na pd. Barokowo-klasycystyczny. Murowany z cegły, tynkowany. Na planie prostokąta, złożony z dwuprzęsłowej nawy i węższego, jednoprzęsłowego prezbiterium wyodrębnionego tylko we wnętrzu, zamkniętego ścianą prostą; po jego bokach wtopione w bryłę korpusu prostokątne pomieszczenia skarbca i zakrystii i nad nimi loże otwarte prostokątnymi prześwitami, ograniczonymi szczeblinkową balustradą. We wnętrzu naroża nawy i prezbiterium wyokrąglone, na granicy nawy z prezbiterium ukośnie ścięte. Ściany rozczłonkowane kanelowanymi jońskimi pilastrami, wspierającymi obiegające całe wnętrze, wyłamujące się nad nimi bogato profilowane belkowanie; ponad nim niska druga strefa ścian, mieszcząca prostokątne okna i dzielona pilastrami toskańskimi, wspierającymi fasetowy gzyms płaskiego stropu. W nawie na ścianach bocznych podziały w formie trójprzęsłowego łuku tryumfalnego, ujętego na osiach skrajnych parami pilastrów; w jego przęśle środkowym arkadowe wnęki, mieszczące obrazy ołtarzowe i wyżej trójkątne naczółki wchodzące w strefę okienną, w przęsłach bocznych ponad niskimi arkadowymi wnękami płyciny ze stiukowymi płaskorzeźbami czterech ewangelistów. W ścianie pd. przęsło środkowe cofnięte, mieszczące w przyziemiu owalna kruchtę, nad którą murowany chór muzyczny, w szerszej części środkowej półkoliście wysunięty do nawy. Na ściętym pn.-wsch. narożniku nawy i prezbiterium półkolista wnęka, nad nią prostokątna płycina ze stiukowym reliefem ze sceną Chrztu w Jordanie i posiądą Boga Ojca. Zewnątrz elewacje dzielone pilastrami toskańskimi, w trójdzielnej fasadzie, z wysuniętym ryzalitowo przęsłem środkowym, wspierającymi doryckie belkowanie z tryglifami; w elewacjach bocznych jedynie tryglify między wchodzącymi w strefę belkowania oknami. Fasada zwieńczona również zryzalitowanym szczytem, ujętym w spływy i zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Na osi portal z trójkątnym naczółkiem, wyżej półkoliście zamknięte okno w uskokowym obramieniu, nad którym w strefie belkowania nadwieszony gzyms wygięty łukiem odcinkowym. Przęsła boczne rozdzielone odcinkami gzymsu: w ich górnej strefie owalne wnęki w gładkich opaskach tynkowych, mieszczące narzutowe rzeźbiarskie popiersia śś. Piotra i Pawła, w dolnej strefie prostokątne wypukłe płyciny zwieńczone nadwieszonym obramieniem o prostopadle załamanych ku dołowi częściach bocznych, dekorowanych doryckim łezkowaniem. W szczycie kwadratowe małe okno w uskokowym obramieniu, ujęte w odcinki gzymsu nadokiennego i parapetowego. W elewacjach bocznych między pilastrami wysokie prostokątne płyciny, okna w profilowanych opaskach tynkowych, z parapetami w formie odcinków gzymsu i prostokątnymi płycinami podokiennymi. Ściana pn. prezbiterium na narożach ujęta pilastrami, z wydzieloną parami pilastrów częścią środkową. Na osiach w dolnej kondygnacji ślepe prostokątne wnęki. Dach dwuspadowy, kryty blachą.

       Wyposażenie jednorodne, barokowo-klasycystyczne, współczesne budowie. Ołtarze wykorzystujące architektoniczne podziały ścian: główny wyróżniony promienistą glorią ujmującą umieszczone nad nim okno, dwa boczne w zwieńczonych trójkątnym naczółkiem edikulach, w nich w półkoliście zamkniętych płycinach obrazy: 1. Ukrzyżowanie, 2. Wskrzeszenie Piotrowina 3. Wniebowzięcie N.P. Marii, w rokokowej snycerskiej ramie, na murowanych czworobocznych mensach analogiczne, klasycystyczne tabernakula. Balustrada zamykająca prezbiterium klasycystyczna, z kostkowym fryzem pod gzymsem parapetu. Ambona z czworobocznym korpusem obwiedzionym dołem szerokim laurowym wieńcem, na czołowej ścianie dzielonego płycinami parapetu owalny medalion z reliefowym, profilowym popiersiem Chrystusa, nakryta czworobocznym, zwieńczonym globem baldachimem, którego boki i podniebie dekorowane płycinami z motywem falistego meandra. Chrzcielnica cylindryczna, kanelowany korpus zwieńczony plecionkowym fryzem i ozdobiony laurowymi festonami, półkolista pokrywa zwieńczona szyszką. Konfesjonał klasycystyczny z kostkowym fryzem. Obrazy z feretronu, rokokowe IV ćw. XVIII w.: Immaculata i Ukrzyżowanie. Żyrandol, rokokowo-klasycystyczny IV ćw. XVIII w., z kryształowymi łezkami. Tablica epitafijna Teresy z Borzęckich Szaniawskiej (zm. 1813), dziedziczki Niemirowa, inskrypcyjna, drewniana, pomalowana na czarno ze złoceniami, wmurowana we wsch. ścianę nawy. Monstrancja, barokowa ok. 1700, z nie rozwiązaną cechą imienną I.S., kolista gloria z promieni igłowych i płomienistych, wokół reservaculum szeroki wieniec trybowanych liści, trzon z dwoma nodusami: spłaszczonym kulistym i o formie kielicha kwiatowego, stopa czterolistna, z trybowanymi dużymi, pojedynczymi kwiatami. Kielich neomanierystyczny, wg inskrypcji na stopie ofiarowany 1889, na czarze sztancowane medaliony z przedstawieniami Chrystusa Salwatora oraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, nodus z ornamentem okuciowym. Para ampułek, ok. 1770, z rytowanym na brzuścach herbem Murdelio odm. w kartuszu z mitrą i pastorałem oraz wstęgą z orderem Orła Białego, z nierozpoznaną cechą imienną T M S. Ornaty: 1. biały, III ćw. XVIII w., boki ze złoto-srebrnego brokatu o worze kwiatowym, kolumna atłasowa z rokokowym wzorem „w rzekę", z naszytym haftowanym kartuszem z herbem Druck pod mitrą, okolonym literami X. I. D. L. S. J., odnoszącymi się bądź do jezuity J. Druckiego-Lubeckiego, zapewne z klasztoru w Drohiczynie, bądź do księcia Józefa Druckiego-Lubeckiego, pierwszego męża Doroty z Ossolińskich, starościanki drohickiej; 2. czerwony, w kolumnie ryps II poł. XVII w. z broszowanym nicią złotą gęstym wzorem krótkich, esowato wygiętych gałązek. Dzwony barokowe: 1. z datą 1754 i sygnaturą Wittverck Gedani, Emanuela II (1719-81) lub jego brata Johanna Gottfrieda Wittwercka (1711-83), ludwisarzy gdańskich, na płaszczu reliefowe przedstawienia Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Chrystusa Zmartwychwstałego; 2. z datą 1779 i sygnaturą Johann Zacharias Neuberdt, ludwisarza warszawskiego, na płaszczu reliefowe przedstawienie Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

       Obok brama-dzwonnica z 1823 (posiadająca XVIII-wieczne dzwony). Barokowo-klasycystyczna, murowana z cegły, tynkowana. Płaska, z półkoliście zamkniętym przelotem bramnym pośrodku, dwoma podobnie zamkniętymi przezroczami dzwonowymi w drugiej kondygnacji i takimiż mniejszym w zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem szczycie. Ściany ujęte pilastrami, po bokach niskie filarki i spływy.

       Zachowany zabytkowy drewniany wiatrak-koźlak, zbudowany w poł. XIX w.

       Na wsch. brzegu Bugu, w zach. części wsi, po pd. stronie ul. Zamkowej na tzw. Górze Zamkowej ślady wczesnośredniowiecznego grodziska z XI w., strzegącego umieszczonej poniżej przeprawy (gdzie dziś ul. Brzeska, wychodząca z pd.-wsch. narożnika rynku). W okolicy Niemirowa znajdują się kurhany i cmentarzysko z grobami o obstawie kamiennej.*

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Siemiatycze, Drohiczyn i okolice", Tom XII zeszyt I, Maria Kałamajska-Saeed