Ortel Książęcy

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

Duża wieś o starym rodowodzie, dawniej należąca do Bohowitynów w składzie dóbr Wortel.  Ok. 1565 dobra te podzielone na część królewską (Ortel Królewski) i prywatną (obecny Ortel Książęcy), którą nabył od Bohowitynów Lew Sapiecha. W pocz. XVII w. własność Kulikowskich. Od XVII/XVIII w. w składzie hrabstwa bialskiego Radziwiłłów (miał tu znajdować się tu dwór należący do Radziwiłłów), zapewne od tego czasu nazwa Ortel Książęcy lub Szlachecki, 1790 w dzierżawie Józefa Niewiadomskiego, komisarza dóbr bialskich Radziwiłłów. 1905 w posiadaniu Karola Małachowskiego, 1910 Franciszka i Tekli Zaniewskich, do 1939 ich synów Marcina i Ludwika. Podczas wojny Niemcy założyli tu obóz pracy (1940-42), w którym jeńcy regulowali pobliską Zielawę.

Na uwagę zasługuje kościół parafialny p.w. Narodzenia N. P. Marii, wcześniejsza cerkiew prawosławna. W miejsce istniejącej tu w końcu XV w. cerkwi kolejne unickie: 1628 z fundacji Aleksandra Ludwika Radziwiłła, ok. 1775 z fundacji Karola Stanisława Radziwiłła; 1882 zbudowana zachowana do dziś cerkiew prawosławna, przejęta w 1919 na kościół katolicki. Parafia erygowana 1921. 1922 dobudowana pn. zakrystia. Remonty: 1925-28, generalny 1980-81, wg. projektu architekta Henryka Dołęgowskiego z Białej Podlaskiej: zewnątrz i wewnątrz oszalowany, wnętrze przykryte nowym stropem, dobudowane poprzecznie prostokątne prezbiterium i pd. zakrystia.

Kościół orientowany, drewniany, konstrukcji zrębowej z lisicami, oszalowany, na nowej, betonowej podmurówce. Na planie prostokąta, z węższym i niższym prostokątnym prezbiterium i dwiema niższymi, prostokątnymi zakrystiami. Wnętrze kryte stropem. Chór muzyczny z wycinaną z desek tralkową balustradą, wsparty na czterech konsolach, pod nim kwadratowa kruchta i dwie lokalności po bokach. Okna prostokątne, w nawie o ściętych górnych narożach, trójdzielne. Elewacja frontowa trójosiowa, poprzedzona gankiem na słupach, z trójkątnym szczytem zakończonym żelaznym krzyżem. Dachy dwuspadowe, na zakrystiami pulpitowe, kryte blachą, okapy z lambrekinami wycinanymi z deski, na kalenicy ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę z ostrosłupowym hełmem, obita blachą, zwieńczona żelaznym krzyżem. Ołtarz główny o cechach klasycyzmu, zapewne z ok. 1922, być może częściowo przerobiony z ikonostasu. Feretron pocerkiewny, koniec XIX w., z obrazami Boże Narodzenie i św. Jan Ewangelista. Obraz Chrystus w grobie, koniec XIX w., fundacji Konrada Maliszewskiego, przemalowany ok. 1960 przez Bazylego Albiczuka. Kielich neogotycki, po 1921. Relikwiarz, eklektyczny, XIX/XX w., warszawskiej firmy Norblin. Trzy świeczniki neobarokowe: z XIX/XX w., z cechą warszawskiej firmy Fraget, o tralkowym trzonie, na puklowanej podstawie; koniec XIX w., o wielobocznej stopie; lata 20-30-te XX w., z cechą warszawskiej wytwórni Henryk Juwiler. Dwa świeczniki pocerkiewne, koniec XIX w., mosiężne. Kociołek neoklasycystyczny, po 1935, warszawskiej firmy Adam Nagalski i Ska.*

Na pd.-zach. od wsi, przy drodze na Dokudów, dwa cmentarze, w tym jeden z nagrobkami z cyrylicą.

→ Trasa VI

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006