Motwica

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

        Wieś na Równinie Kodeńskiej w gm. Sosnówka. Należąca pierwotnie do dóbr Romanowa, w wiekach XVI i XVII właścicielami Motwicy byli Sapiehowie. W końcu XVIII w. od Sapiehów kupił ją strażnik koronny Józef Mierzejewski. W początkach XIX w. zakupiona przez Borowskich, a następnie w ciągu XIX w. własność Bontanich, Moczulskich i Wołłowiczów.

       Na przełomie XVIII/XIX w. wzniesiono w Motwicy dwór, zdewastowany w roku 1945, a następnie stopniowo rozbierany. Dawne założenie dworskie usytuowane na zach. krańcu wsi. Dwór (ruiny? obecnie brak pozostałości?) klasycystyczny, zwrócony frontem na zach. Murowany z cegły, otynkowały, częściowo boniowany. Parterowy na rzucie prostokąta, z dwoma krótszymi skrzydłami od tyłu, z których pn. w daleko posuniętej ruinie, oraz nieistniejącym dziś, sześciokolumnowym portykiem od frontu, zachowanym jedynie w partii fundamentowej. Dwutraktowy, układ wnętrza w obecnym stanie mało czytelny. Elewacja frontowa dziewięcioosiowa, poziomo boniowana, rozczłonkowana szerokimi ślepymi arkadami zamkniętymi półkoliście; na osi wąski portal z dwoma oknami po bokach, zamknięte półkoliście, w typie serliany o przerwanym nadprożu, ujęte po bokach trzema parami pilastrów toskańskich. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

       Park w większości wycięty, niegdyś z gazonem i podjazdem od frontu; na tyłach dworu, na osi prostokątna sadzawka. Zachowany natomiast (jeden?) budynek gospodarczy, zapewne z pocz. XIX w., dawniej obora lub stajnia dworska. Murowany z cegły, otynkowany i boniowany. Prostokątny, z bramą wjazdową od szczytu, w płytkiej arkadzie zamkniętej półkoliście. Dach czterospadowy, kryty dachówką.

        Pierwszą, drewnianą cerkiew greckokatolicką fundowali tu zapewne w roku 1669 Sapiehowie (właściciele wsi od XVI do XVIII w.), istniała ona jeszcze w roku 1808. Zapewne to śladem po jej fundamentach jest płaski kolisty nasyp, który można zobaczyć naprzeciw obecnego kościoła, również dawnej cerkwi (na osi od pn., po przeciwległej stronie drogi). Z pierwszą cerkwią związana jest także późnobarokowa dzwonnica, zapewne z II poł. XVIII w. (sprzed 1796) istniejąca do dziś (usytuowana na pd. od nasypu). Murowana z cegły, otynkowana. Płaska o zaokrąglonych ściankach bocznych, przepruta trzema smukłymi arkadami. Elewacje rozczłonkowane lizenami, zwieńczone profilowanym gzymsem. Daszek czterospadowy, kryty dachówką. W pobliżu nagrobek Feliksa Moczulskiego (zm. 1850), dziedzica Motwicy; późnoklasycystyczny, współcześnie odnowiony; czworościenny, z tablicą inskrypcyjną w części środkowej oraz herbem Cholewa zmarłego w zwieńczeniu, uzupełniony nowym podmurowaniem, krzyżem i balustradą.

        Zachowana do dziś dawna klasycystyczna cerkiew unicka była budowano w latach 1796-98 z fundacji właściciela wsi Józefa Mierzejewskiego, jak się przypuszcza wg. projektu Jakuba Kubickiego. W 1874 r. zmieniona na cerkiew prawosławną, a w 1919 r. na kościół parafialny p.w. Narodzenia NMP. Odnawiana 1843, 1888, po pożarze w pocz. XX  w. odbudowana 1903, restaurowana 1935 [25?] i 1952.

       Zwrócona prezbiterium na pd. Murowana z cegły, otynkowana, częściowo boniowana. W prostokątnym, zamkniętym trójbocznie od pd. korpusie zawarta prostokątna nawa o ściętych wewnątrz narożach oraz krótkie, półkoliście zamknięte prezbiterium, otoczone trzema wielobocznymi aneksami mieszczącymi: na osi, od tyłu, przedsionek z klatką schodową oraz po bokach zakrystię i skarbiec z lożami na piętrze. W masywie fasady, znacznie szerszym od korpusu, wbudowana kruchta i dwie wieloboczne lokalności po bokach, mieszczące: od wsch. schody na chór, od zach. składzik; na piętrze chór muzyczny i dwie empory boczne. Wewnątrz ściany nawy podzielone na dwie kondygnacje belkowaniem wspartym na toskańskich pilastrach ścian bocznych oraz na kolumnach toskańskich ujmujących ścięte naroża, w których głębokie nisze o wydzielonych gzymsem sklepieniach hemisferycznych; w niszach od pn. przejścia, komunikujące się z lokalnościami przy kruchcie. Otwór kruchty ujęty drugą parą kolumn, dźwigających chór muzyczny. W górnej kondygnacji ścian duże okna zamknięte łukiem segmentowym, i w narożach analogiczne do nich przeszklone otwory lóż przy prezbiterium i przeźrocza empor chórowych; ponadto z lóż do prezbiterium mniejsze okna przeprute w skośnych, hemisferycznie sklepionych niszach. Arkady tęczy i empory chórowej ujęte szerokimi archiwoltami, na gurtach. W nawie strop z fasetą, w prezbiterium koncha z lunetami. Zewnątrz elewacje na niskim cokole, boczne podzielone gzymsem opaskowym na dwie kondygnacje: w dolnej na osiach skrajnych od pd. prostokątne okna do zakrystii i skarbca, w górnej, zwieńczonej profilowanym gzymsem, okna do nawy. W trójbocznym zamknięciu od pd., na osi, w przyziemiu prostokątny otwór wejściowy do przedsionka, ponad nim w drugiej kondygnacji okna zamknięte segmentowo, analogiczne do okien nawy oraz po bokach dwie identyczne wnęki. Fasada pn. trójdzielna, o części środkowej w formie łuku triumfalnego w układzie serliany, flankowanego przez niższe ryzality boczne i zwieńczonego trójkątnym szczytem. Na osi wysoka, głęboka wnęka arkadowa o profilowanej archiwolcie z kluczem, ujęta w pary półkolumn toskańskich (i parę takichże pilastrów w tle), dźwigających odcinki belkowania z fryzem tryglifowo-metopowym, przechodzącego nad ryzality boczne. We wnęce portal zwieńczony segmentowym przyczółkiem na konsolach, powyżej leżąca prostokątna płycina w płaskim obramieniu z łezkami. Ściana ponad belkowaniem i archiwoltą, oraz ściany ryzalitów boniowane, z prostokątnymi tynkowanymi płycinami, w ryzalitach ponadto okulusy. Szczyt obramiony gzymsem z kroksztynami. W elewacjach bocznych półkoliste okna przeprute w wydłużonych, płytkich wnękach arkadowych; w bocznych ściankach ryzalitów wąskie prostokątne otwory wejściowe do lokalności przy kruchcie. Drzwi wewnątrz i zewnątrz klepkowe o układzie rombowym lub skośnym, przeważnie nabijane ćwiekami z rozetkami; w drzwiach z przedsionka do zakrystii zamek kuty, niegdyś z datą 1796, obecnie uszkodzony. Dachy nad nawą i szczytem fasady dwuspadowe, z cebulastymi kopułkami (zapewne XX w.) nad szczytem i prezbiterium, nad ryzalitami dwuspadowe; wszystkie kryte dachówką, uzupełniane blachą, kopułki pobite blachą. Na sklepieniu apsydy polichromia o cechach klasycystycznych, gruntownie przemalowana lub malowana pocz. XX w., ze sceną Wręczenia Kluczy Piotrowi.

       Wyposażenie pocerkiewne z okresu prawosławia, zapewne ok. 1903 (po pożarze). Ołtarze główny i dwa boczne przerobione z ikonostasu, w bocznych obrazy: w lewym Ostatnia Wieczerza XIX w., o cechach klasycystycznych, w prawym Narodzenie N.P. Marii, późnobarokowy, II poł. XVIII w., pounicki. Tabernakulum o charakterze wczesnobarokowym, prymitywne (na strychu). Kropielnica granitowa w typie średniowiecznym. Monstrancja prowincjonalna, barokowa XVIII/XIX w., pounicka, z odlewanymi figurkami aniołów na ramionach oraz plakietkami na glorii: Chrystus Zbawiciel, putta i Arma Christi. Kielichy: l. barokowy, II poł. XVII w.; 2. późnobarokowy, 1766, fundacji księdza B. Zabłockiego (dominikanina?), z datą i napisem fundacyjnym na stopie; 3. gładki, XVIII w. Krzyż ołtarzowy cynowy (?), o charakterze barokowym, zapewne II poł. XVIII w., prymitywny. Lichtarze: l-2. cynowe, późnobarokowe, II poł. XVIII w., z wyrytą na stopie literą M; 3-6. drewniane, klasycystyczne, XVIII/XIX w., kolumnowe. Kociołek na wodę barokowy, XVIII w. Ornaty z tkanin francuskich z I poł. XVIII w.: 1. z kolumną z brokatu broszowanego oraz bokami z lamy; 2.  z brokatów broszowanych, z aplikowaną gwiazdą orderu Orła Białego na kolumnie; 3. z tkanin broszowanych; 4. z bokami z tkaniny broszowanej. Na plebanii: obraz Ukrzyżowania Chrystusa z Matką Boską Bolesną oraz śś. Janem Ewangelistą i Marią Magdaleną, 1830 (?), wzorowany na kompozycjach Annibale Carracciego i Guido Reniego. Krzyżyk ludowy, z datą 1887.

       Z zabytków warto zwrócić uwagę na kapliczkę z 1835 lub 1885 r. fundacji Wawrzyńca Popielewicza (murowana z cegły, pobielana; kwadratowa, wnętrze kryte stropem; nad wejściem tablica fundacyjna z napisem oraz zatartą datą budowy, w ściankach bocznych okienka zamknięte segmentowo, daszek czterospadowy, kryty blachą). Poza tym dwie figury przydrożne (z piaskowca, na postumentach murowanych) z rzeźbami: św. Jana Nepomucena z początku XIX w. (o cechach barokowych) i Matki Boskiej z dzieciątkiem z końca XIX w. (eklektyczna). We wsi pomnik poległych w II WŚ.*

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat włodawski" Tom VIII, Zeszyt 18, opr. J. Rutkowska i E. Smulikowska