Podedwórze

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

        Wieś na południe od Wisznic, siedziba gminy. Historia Podedwórza jest ściśle związana z historią pobliskiego Opola (patrz opis Opola). Ze względu na bliskość położenia, niemal styczność tych dwóch wsi, tworzą one wspólne terytorium osadnicze.

        Parafia istniała w 1630. Drewniany kościół zbudowany w 1643 staraniem Aleksandra Ludwika Kopcia, kasztelana brzeskiego. Obecny wzniesiony w latach 1805-11, fundowany przez ziemiańską rodzinę Szlubowskich, właścicieli dóbr opolskich (fundacji Józefa Szlubowskiego, marszałka szlachty ziemi chełmińskiej, chorążego i miecznika krasnostawskiego, podkomorzego łukowskiego, z małżonką Joanną z Piegłowskich oraz ich synów Ignacego i Jana Szlubowskich, zapewne wg. projektu Piotra Ch. Aignera. W 1877 zamknięty i w 1890 (do 1918) zamieniony na cerkiew prawosławną, w 1919 (?) rekoncyliowany. Obecnie kościół filialny p.w. Zwiastowania N. P. Marii, tzw. "Biały" (w odróżnieniu od tzw. "Czerwonego" kościoła parafialnego w pobliskim Opolu). W krypcie pochowany kościuszkowski generał Filip Hauman, jeden z przywódców insurekcji warszawskiej.

        Kościół klasycystyczny, zwrócony prezbiterium na południe, murowany z cegły, otynkowany. W prostokątnym wydłużonym korpusie zawarta prostokątna nawa z wyodrębnioną pozorna apsydą kolumnową, za którą na osi prostokątny przedsionek oraz po bokach kwadratowe pomieszczenia zakrystii i skarbca, z lożami na piętrze. W masywie fasady, nieznacznie szerszym od korpusu, wbudowana otwarta do nawy kruchta z dwiema kolistymi lokalnościami po bokach (w pn.-zach. schody na chór) oraz chórem muzycznym na piętrze wspartym na dwóch parach kolumn jońskich. Wnętrze nawy o ścianach rozczłonkowanych wnękami arkadowymi w profilowanych obramieniach z kluczami, z wnęką ołtarzową na osi. Część prezbiterium wyodrębniona podwyższonym poziomem posadzki, z półkolistą kolumnadą jońską, ujmującą po bokach wnękę ołtarzową i dźwigającą wydatne belkowanie, łączące się uskokowo z analogicznym belkowaniem obiegającym nawę. Strop z fasetą i gzymsem. Zewnątrz elewacje na niskim cokole, boczne o podziałach ramowych; okna nawy w prostokątnych płycinach z ławami, zamknięte półkoliście, w obramieniach arkadowo-pilastrowych z kluczami. W pierwszym przęśle od południa zamiast okien, analogiczne ślepe arkady. W elewacji tylnej okna zakrystii, skarbca i lóż prostokątne, z gzymsami podokiennymi; na osi prostokątny otwór wejściowy do przedsionka, zwieńczony przyczółkiem. Obiegające belkowanie wieńczące z gzymsem profilowanym. Fasada północna poprzedzona płytkim czterokolumnowym portykiem toskańskim z fryzem tryglifowo-metopowym w belkowaniu, zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem z drewnianymi kroksztynami. Na osi portal prostokątny w profilowanym obramieniu z supraportą, powyżej prostokątna leżąca płycina. Ponad gzymsem wieńczącym schodkowa attyka z wbudowaną (przerabianą?) nastawą,  w której dwubocznie zamknięta płycina z profilowanym obramieniu. Dach trójpołaciowy, kryty blachą.

        We wnęce ołtarza głównego, ponad mensą, obraz Chrystusa Ukrzyżowanego (pounicki?), o charakterze barokowym, zapewne I ćw. XIX w., mal. na desce, częściowo zasłonięty nowszą tkaniną. Ambona nowa z podstawą empirową zapewne ok. 1810-20, w formie kolumny z impostem, na postumencie. Para konfesjonałów empirowych z elementami neogotyckimi, zapewne ok. 1810-20, w formie foteli (obecnie jeden przeniesiony do kościoła parafialnego). Klęcznik Biedermeier ok. 1840 (w zakrystii). Postument dla aparatów mszalnych, pierwotnie zegar słoneczny klasycystyczny ok. 1810-20, w formie kolumny kamiennej kanelowanej, przemalowanej olejno. Obrazy: św. Mikołaj Cudotwórca, pounicki, XVIII w., mal. na desce; Matka Boska Sokalska, XVIII w., ludowy z nałożonymi z blachy srebrnej czterema dłońmi oraz koroną Dzieciątka; na dłoni Dzieciątka ryta inskrypcja w języku starocerkiewnym; św. Tekla, pocz. XIX w., ludowy. Portret mężczyzny, rzekomo jednego ze Szlubowskich, fundatorów kościoła, przed 1820. Oleodruk Matki Boskiej Leżajskiej, IV ćw. XIX w. Kielich o charakterze rokowym, I poł. XIX w., z koszyczkiem ażurowym. Kociołek na wodę barokowy, XVIII w., miedziany, uszkodzony.

        Na plebani (poprzednia z pocz. XIX w., klasycystyczna, drewniana, spalona w 1967) na strychu resztki wyposażenia pounickiego: krucyfiks barokowy, zapewne pocz. XVIII w.; stopa monstrancji lub relikwiarza, regencyjna, II ćw. XVIII w. oraz fragmenty dwóch prymitywnych relikwiarzy z 1826, o zapóźnionych cechach barokowych (stopa jednego z nich w obecnym kościele parafialnym).

       Za kościołem dzwonnica-brama współczesna z kościołem (ok. 1810 r.), klasycystyczna, murowana z cegły, otynkowana i częściowo boniowana. Dolna kondygnacja na rzucie prostokąta, z bramą przelotową, obecnie zamurowaną od południa i dwoma składzikami po bokach. Górna węższa, kwadratowa, przepruta z czterech stron arkadowymi otworami. Od frontu na osi przyziemia boniowany ryzalit zwieńczony przyczółkiem. Otwory bramne oraz dwa okna od północy prostokątne. Od północy drzwi klepkowe, nabijane ćwiekami, stare. Górna kondygnacja boniowana, z gzymsami opaskowymi na wysokości nasad łuków arkad oraz z profilowanym gzymsem wieńczącym. W otworach drewniane balustradki. Nad częściami bocznymi dolnej kondygnacji pierwotnie daszki trójpołaciowe, nad górnymi namiotowy, wszystkie kryte blachą, zrujnowane. W 1962 r. uległa częściowemu spaleniu, po czym została odbudowana.

        Cmentarz kościelny otoczony w czworobok nowszym ogrodzeniem przerwanym dzwonnicą-bramą na osi kościoła od południa. Na cmentarzu klasycystyczny nagrobek Józefa i Joanny Szlubowskich, wystawiony w 1807 przez synów Ignacego, Jana i Antoniego (?), otoczony żeliwną balustradą.

        Przed kościołem, od północy, przy skrzyżowaniu dróg (pośrodku ronda na skrzyżowaniu dróg Wisznice - Kodeniec, Mosty - Jabłoń,) kapliczka. Wzniesiona w 1646 (najstarsza w powiecie parczewskim), barokowa, murowana z cegły, otynkowana. Potocznie zwana "św. Janem". Czworościenna, kwadratowa na profilowanym cokole. Dolna kondygnacja zwieńczona podwójnym gzymsem, z wyrytą od frontu datą 1646, górna otwarta z czterech stron przeźroczami arkadowymi, o narożnych filarkach kanelowanych. Gzyms wieńczący profilowany. Daszek namiotowy, kryty dachówką, zwieńczony żeliwnym krzyżem z promieniami, przekreślonym na ramionach (od zarazy?). Wewnątrz stara drewniana rzeźba Chrystusa Frasobliwego, ludowa, zapewne współczesna kapliczce, wielokrotnie przemalowywana. 

         Podedwórze (wł. Opole, na terenie dzisiejszego Podedwórza) posiadało ośrodek dworski (w najwyższym punkcie miejscowosci, na pn.-zach. krańcu), który nie przetrwał do naszych czasów. Teren przydworski stanowi własność prywatną. Pozostałości dawnego dworu, wzniesionego koniec XVIII-XIX w., zapewne na miejscu wcześniejszej siedziby właścicieli dóbr, klasycystyczny, spalony w 1945 i następnie rozebrany. Murowany z cegły, otynkowany. Niegdyś parterowy, na rzucie podkowy. Zachowane fundamenty (?) oraz nieliczne fragmenty kamieniarki. Teren dawnego dworu i parku (wyciętego w 1945) na wzniesieniu, wydzielony głęboki rowem od wschodu, z pozostałych stron otoczony podmokłymi łąkami, zapewne niegdyś stawami (wg. innych źródeł drzewostan parku uległ tylko "poważnemu" zniszczeniu i wśród wielu drzew ocalałych w szpalerach i w otoczeniu stawów od strony zachodniej można doliczyć się 11 gatunków). Z budynków dworskich pozostała jedynie obora.

        Zabytkami budownictwa drewnianego są domy mieszkalne pochodzące z końca XIX w. i pocz. XX w. Dawny magazyn gorzelni wymurowany w końcu XIX w. w roku 1926 został adaptowany na młyn.

        We wsi dwa pomniki (4 żołnierzy poległych w latach 1914-21 oraz ofiar II WŚ). Na zach. od wsi duży zbiornik retencyjny, położony nieopodal kanału Wieprz-Krzna i rzeczki Zielawa.

        Na szczególną uwagę zasługuje sieć ścieżek rowerowych, biegnących po najbliższej okolicy. W ramach projektu "Stowarzyszenia na rzecz aktywizacji mieszkańców Polesia Lubelskiego i Podedwórza" (przy finansowym wsparciu "Fundacji Wspomagania Wsi") ustawiono tablice informacyjne oraz wytyczono trzy trasy. Wszystkie one rozpoczynają się w Podedwórzu.

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat włodawski" Tom VIII, Zeszyt 18, opr. J. Rutkowska i E. Smulikowska