Tuczna

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

Wieś na Równinie Kodeńskiej, obecnie siedziba gminy. Stary zaścianek szlachecki, którego początki sięgają XVI w. Założył go z polecenia króla Zygmunta Augusta starosta brzeski - Dymitr Sapieha, osadzono tu szlachtę z Mazowsza. Wieś wzmiankowana 1570 jako wieś bojarów putnych, następnie drobnoszlachecka, notowana 1775 i 1790. Osada była wielokrotnie najeżdżana i niszczona przez kozaków Chmielnickiego. W czasie powstania styczniowego ludność Tucznej czynnie brała udział w napadzie na wojsko rosyjskie stacjonujące w Kodniu.

We wsi kościół parafialny p.w. św. Anny. Wzniesiony staraniem i kosztem Róży z Potockich Władysławowej Krasińskiej dla parafian skasowanej w 1875 parafii w Kodniu, skąd przeniesiono większość wyposażenia z zamkniętego kościoła św. Anny. Zbudowany 1879-82 wg proj. Maksymiliana Pawłowskiego z 1878. Parafia erygowana 1882. Konsekrowany 1884. Eklektyczny, z elementami neogotyckimi i neoromańskimi. Murowany z cegły, na granitowym cokole, otynkowany. Frontem zwrócony na wsch. Jednonawowy, na rzucie prostokąta, z pięcioprzęsłową nawą i wydzielonym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium, po którego bokach niższe prostokątne zakrystie, fasada poprzedzona kwadratową wieżą o ściętych narożach. W nawie beczkowy strop z ozdobną więźbą o ażurowych podporach, prezbiterium sklepione kolebką z głębokimi lunetami, zamknięcie hemisferycznie. Łuk tęczowy półkolisty. W ścianie wsch. trzy prostokątne otwory wejściowe do kruchty, na wieżę i chór. Okna zamknięte półkoliście, w bocznych ścianach prezbiterium koliste, w zakrystiach z nadwieszonymi prostokątnymi zamknięciami. Fasada  trójosiowa, z czterokondygnacyjną wieżą, w dwóch dolnych kondygnacjach oszkarpowaną, z zamkniętymi półkoliście, zdwojonymi przezroczami w górnych kondygnacjach, zwieńczoną gzymsem na kroksztynach, wyłamanym trójkątnie na osi; po jej bokach niższe dwukondygnacyjne wieżyczki na rzucie kwadratu, górą ośmioboczne. Portal uskokowy, z dwiema parami kolumienek o kostkowych kapitelach i półkolistym tympanonem, ujętym profilowaną archiwoltą. Elewacje boczne o podziałach ramowo-pilastrowych. Dachy kryte blachą, nad nawą i prezbiterium dwuspadowe, nad zakrystiami pulpitowe, nad zach. szczytem nawy murowane wrzeciono na sygnaturkę, na wieżach hełmy ostrosłupowe, środkowy zwieńczony krzyżem na kuli. Otoczony tynkowanym murem z trójprzelotową bramką na osi, na której data 1535 i herb gminy (ustanowiony 1992). W pd.-wsch. części cmentarza kościelnego murowana kostnica.

Wewnątrz ponad arkadą tęczy malowidło ścienne, koniec XIX w., ze sceną Ukrzyżowania. Witraże wyk. 1995-98, przez Pracownię Witraży Godlewscy z Ciechanowca. Ołtarze przeniesione z kościoła św. Anny w Kodniu, barokowe z elementami regencji, 1750-51, snycerz Józef Belowski: 1. główny, z parą kolumn o spiralnych trzonach, ujęty w wolutowe spływy, w polu głównym nowy obraz św. Anna Samotrzeć, sygn. E. Maksymiuk 1997, na zasuwie Nawiedzenie N.P. Marii, zapewne ok. 1884, w zwieńczeniu kielich z hostią (owal); tabernakulum kopułowe, ujęte parą kolumienek o spiralnych trzonach, w zwieńczeniu rzeźba baranka, drzwiczki przerobione 1971-82, po bokach ołtarza rzeźby śś. Piotra i Pawła, neoklasycystyczne, koniec XIX w., fundacji S. Zieleźnickiego i Pawła Lipki z Tucznej; 2-3. boczne, z ukośnie wysuniętymi parami kanelowanych pilastrów i trapezoidalnym zwieńczeniem ujętym wolutami, z obrazami: w lewym Matka Boska Częstochowska, IV ćw. XIX w., na zasuwie kopia obrazu Matki Boskiej Kodeńskiej, XIX w., w zwieńczeniu: św. Konstancja, 1750, zapewne mal. Benedykt Pawłowski; - w prawym św. Józef z Dzieciątkiem, sygn. Edward Jarmosiewicz, 1947, w zwieńczeniu św. Jan Chrzciciel, 1750, zapewne mai. Benedykt Pawłowski; tabernakulum neoklasycystyczne, IV ćw. XIX w. Ambona regencyjna, 1750-51, wyk. Józef Belowski, przeniesiono. z kościoła św. Anny w Kodniu, z czworobocznym korpusem o wklęsłych ściankach i baldachimem zwieńczonym akantowymi kartuszami i rzeźbą orła na kuli; w medalionach na parapecie schodów mal. popiersia śś. Piotra i Pawła, zapewne ok. 1884, osadzone wtórnie lub gruntownie przemalowane. Chór muzyczny drewniany, na czterech filarach, z pełną balustradą, na której umieszczone rzeźby barokowe z kościoła św. Anny w Kodniu, koniec XVII w.: 1-2. kartusze z h. Lis i Ręka zbrojna, 3. herma anielska w geście oranta. Organy późnobarokowe, 1711, organmistrz Marcin Woźnicki, 1881 przeniesione z kaplicy Cudownego Obrazu z kościoła św. Anny w Kodniu, przebudowane po 1882; prospekt o trzech połączonych wąskimi segmentami wieżach, z których środkowa wyższa i szersza, wysunięta łukiem odcinkowym, w zwieńczeniu rzeźby króla Dawida i para aniołów, uszy i kotary z ażurowej wici roślinnej. Chrzcielnica, neoklasycystyczna, ok. 1882. Konfesjonały 1. neobarokowy, pocz. XX w.; 2. wyk. na jego wzór, 1978. Kredencje: 1-2. neoklasycystyczne, zapewne 1882. Feretrony: 1. barokowy, I poł. XVIII w., z obrazami: Adoracja Trójcy Św. przez świętych założycieli zakonu trynitarzy oraz Immaculata adorowana przez śś. Kazimierza i Jozafata Kuncewicza; 2. regencyjny, II ćw. XVIII w., zapewne fundacji Konstancji z Radziwiłłów Sapieżyny, przeniesiony z kościoła św. Anny w Kodniu, w zwieńczeniu dwudzielny kartusz z h. Sapiehów (trójpolowym) i Radziwiłłów pod mitrą książęcą, z obrazami Matka Boska Kodeńska i Matka Boska Częstochowska, zapewne 1882; 3. neobarokowy, II poł. XIX w., z obrazami św. Antoniego i Matki Boskiej Szkaplerznej. Obrazy barokowe: 1-2. pochodzące z kościoła św. Anny w Kodniu, 1750, mal. Benedykt Pawłowski: Apoteoza św. Jana Nepomucena i Wizja św. Kajetana; 3. św. Rodzina, XVIII w.; 4. Najśw. Serce Jezusa, II poł. XIX w.. Droga Krzyżowa, po 1882, litografie. Rzeźby: na więźbie liczne fragmenty snycerskie, pochodzące z kościoła św. Anny w Kodniu, koniec XVII w.: główki anielskie w małżowinowych kartuszach, fragmenty festonów; krucyfiksy: 1. późnobarokowy, ok. poł. XVIII w., na ścianie tęczowej; 2. o charakterze barokowym, XIX w.; 3. XIX/XX w., o charakterze ludowym; 4. Chrystus Zmartwychwstały, barokowa, IV ćw. XIX w.

Monstrancja, barokowa, 1690-5, z cechami: imienną Johanna Joachima I Lutza, miejską Augsburga i kontrybucyjną austriacką z lat 1806-7, częściowo złocona, z owalną glorią, reservaculum w kształcie serca otoczone wicią akantową, w której półpostaciowe przedstawienie Boga Ojca i putta trzymające Arma Christi, na owalnej czteropolowej stopie repusowany ornament akantowy i koliste medaliony z emblematami Arma Christi. Kielichy: 1. regencyjny, 1751, z cechami: miejską Gdańska i imienną Johanna Gottlieba Jőde, i kontrybucyjną austriacką z lat 1806-7, zapewne z kościoła św. Anny w Kodniu, z ośmiodzielną kolistą stopą, czworobocznym wazonowym nodusem i ażurowym koszyczkiem z ornamentu rocaille; 2. barokowy, ok. poł. XVIII w., gładki, z gruszkowym nodusem i puklowanym otokiem stopy; 3. o charakterze barokowym, z cechą złotnika warszawskiego Karola Malcza, wg inskrypcji 1843 sprawiony przez Wandę Grabowską, gładki, z pateną; 4. neogotycki, 1878, z cechą warszawskiej wytwórni Teodor Werner, oraz datującą probierni warszawskiej, częściowo złocony; na koszyczku medaliony z reliefowymi przedstawieniami Ewangelistów, ich symbole na kulistym nodusie, wokół tulei trzonu symbole Wiary, Nadziei i Miłości. Puszka, XIX/XX w., plater warszawskiej firmy Norblin. Relikwiarz Drzewa Krzyża Św., XIX/XX w., plater warszawskiej firmy Norblin, z owalną promienistą glorią z obłoków. Krzyż ołtarzowy, neogotycki, XIX/XX w., plater. Krzyż procesyjny, neogotycki, plater, wg napisu sprawiony 1888 na pamiątkę ocalenia rodziny carskiej z katastrofy kolejowej na drodze Charkowsko-Azowskiej. Świecznik neogotycki, koniec w. XIX w., kolisty, dwustrefowy. Lichtarze: 1-5. barokowe, XVIII w., cynowe; 6-18. XIX/XX w., plater warszawskiej firmy Norblin. Kociołek na wodę, XIX/XX w., warszawskiej firmy Fraget. Zegar stojący, XIX/XX w., firmy Gustaw Becker ze Świebodzic. Ornaty: 1. biały, XIX w., haftowany, w kolumnie sieć o kolistych okach, w których gałązki róż, na bokach cienka wić roślinna; czerwone: 2. wg napisu przeszyty 1790, z przeaplikowanymi elementami haftu II poł. XVII w. o motywach dużych tulipanów oraz owoców gruszy i jabłoni na skrzyżowanych, wygiętych gałązkach; 3. wg napisu sprawiony 1853, z gładką purpurową kolumną z aksamitu i bokach z dwubarwnego adamaszku o wielkoraportowym wzorze dużych kwiatów; 4. zielony, z tkaniny typu gros de Tours, zapewne Lyon, II ćw. XVIII w., z symetrycznym wzorem dużych pierzastych kwiatów, kolumna wydzielona szeroką koronką ze złotej i srebrnej nici. Dzwon 1820, fundacji ks. Szymona Paliszewskiego, wyk. Andrzej Włodkowski z Różany (woj. nowogródzkie, ob. Białoruś), przeniesiony 1875 z kościoła św. Anny w Kodniu.*
 

* informacje pochodzą z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006