Żeszczynka

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

        Wieś na Równinie Kodeńskiej, na wschód od Wisznic. W XVIII w. była własnością Sapiehów.

        Zachowana dawna cerkiew greckokatolicką, nieznanej erekcji, przypuszczalnie uposażona 1720 (1726?) przez Władysława Józefata Sapiehę, wojewodę brzeskiego, właściciela wsi. Gruntownie restaurowana i powiększona w 1791 r. o zachodnie przęsło nawy z babińcem. Od 1875 r. prawosławna, zamieniona w 1919 r. na kościół katolicki, parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. Ponownie restaurowana 1926 i 1949, z częściowym zatarciem cech stylowych.

        Cerkiew orientowana, drewniana, konstrukcji zrębowej, na nowej podmurówce, zewnątrz oszalowana, wzmocniona lisicami. Na rzucie wydłużonego prostokąta, z prostokątną zakrystią od północy. Wnętrze kryte stropem, niegdyś trójdzielne z wyodrębnionym prezbiterium, nawą i babińcem, obecnie przekształcone na salowe, z chórem muzycznym od zachodu, wspartym na dwóch słupkach. Okna i drzwi prostokątne, z wyjątkiem zamkniętych półkoliście okien w ścianie wschodniej prezbiterium, zapewne przerabianych. Zewnątrz od zachodu trójkątny szczyt o wysuniętym skośnym okapie, obity blachą. Dach trzyspadowy o wspólnej kalenicy, przerabiany, z nowszą wieżyczką na sygnaturkę, nad zakrystią pulpitowy, kryty blachą.

        Ołtarz główny regencyjny, II ćw. XVIII w., zdekompletowany (bez zwieńczenia), z krucyfiksem barokowym z tegoż czasu w części środkowej, przemalowanym; w balustradzie wydzielającej prezbiterium dwa tonda malowane ze sceną Zwiastowania (z nieistniejących carskich wrót). Ołtarze boczne rokokowe z II poł. XVIII w., z gloriami promienistymi z monogramem Maria i hierogramem IHS adorowanymi przez putta, w zwieńczeniach; w lewym w części środkowej obraz Matki Boskiej Hodegetrii Jerozolimskiej z XVIII w.; w prawym ikona Chrystusa Pantokratora z tegoż czasu oraz gloria pusta. Ambona prymitywna z rzeźbionymi główkami puttów i Veraikonem o charakterze barokowym. Krzyż precesyjny ludowy z XIX w. Obraz Ostatniej Wieczerzy z II poł. XIX w. Rzeźby: Chrystus Zmartwychwstały, XVI-XVII w. o tradycjach gotyckich; 5 barokowych z XVIII w.: pary aniołów (na strychu), dwóch niezidentyfikowanych świętych i płaskorzeźbiona głowa Chrystusa. Monstrancja klasycystyczna z 1787 r. z datą i literami F. S. I. R. na stopie (zapewne fundacji Franciszka Ksawerego Sapiehy, właściciela wsi, późniejszego rotmistrza kawalerii narodowej i wojewody smoleńskiego). Dwie puszki: wczesnobarokowa z II tercji XVII w.; klasycystyczna z I poł. XIX w. Pacyfikał barokowy, prowincjonalny, z XVIII/XIX w. Dwie korony z ikony Matki Boskiej Jerozolimskiej (z ołtarza bocznego), miedziana i mosiężna, barokowe z XVIII w., zdjęte w 1968 (w zakrystii). Dwa ornaty z kompletami: z II ćw. XVIII w., z kolumną aksamitną oraz bokami z tkaniny broszowanej francuskiej (ryps) o motywach regencyjnych; z 1862, z tkaniny jedwabnej haftowanej wełną, fundacji sędziego Chróścielewskiego, z datą i napisem fundacyjnym na podszewce ornatu i na welum. Dokument z 1791 z podpisem i pieczęcią Stanisława Augusta Poniatowskiego.

        Przed kościołem dzwonnica również z XVIII w., zapewne współczesna cerkwi. Drewniana, oszalowana. Na rzucie kwadratu. Dolna kondygnacja konstrukcji zrębowej, zwieńczona szerokim i wysokim zadaszeniem, górna konstrukcji słupowo-ramowej, znacznie węższa od dolnej, z parami prostokątnych otworów dzwonowych z czterech stron. Gzyms wieńczący profilowany. Dach namiotowy i zadaszenie kryte blachą. Wewnątrz tabernakulum szafkowe z ołtarza głównego oraz rzeźby dwóch świętych, trzech puttów i dwóch główek puttów, barokowe, prowincjonalne, XIX/XX w.

        Plebania, zapewne z XVIII w., przerabiana i restaurowana, Drewniana, konstrukcji zrębowej, częściowo otynkowana. Parterowa, na rzucie szerokiego prostokąta. Wnętrze dwutraktowe, nieco przekształcone, z sienią od frontu i kominem zbiorczym na osi, kryte stropami. Okna częściowo przerabiane. Dach czterospadowy, kryty strzechą. Drewniany wiatrak-koźlak, wzniesiony w XIX w., oszalowany, zachowany pierwotny mechanizm drewniany. Bez śmig, dach naczółkowy, pobity gontem.*

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat włodawski" Tom VIII, Zeszyt 18, opr. J. Rutkowska i E. Smulikowska

 

W sieci

Żeszczynka

- strona o wsi Żeszczynka (historia dawnej cerkwi, galeria)