Swory

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

Wieś staropolska, część hrabstwa bialskiego ks. Radziwiłłów, 1775 i 1790 w zastawie u Frankowskiego. 1836-1940 własność ks. Światopełk-Mirskich. Istniała tu cerkiew p.w. św. Praksedy Mniszki, w 1595 uposażona przez Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, spalona; następna unicka, wzniesiona w 1603 przez tegoż. 1801 wzmiankowana cerkiew p.w. św. Eliasza Proroka; 1875 przejęta przez prawosławnych, po 1925 rozebrana.

        Dziś znajduje się tu drewniany kościół parafialny p.w. Najśw. Serca Jezusa z lat 1907-08 r., częściowo z fundacji Czesława Światopełk-Mirskiego i jego żony Marii z Fragetów, konsekrowany w 1908 jako kaplica, parafia erygowana w 1919. Remontowany 1946, 1964, 1975 i 1998. Orientowany, w stylu zakopiańskim, drewniany konstrukcji zrębowej, oszalowany. Na planie wydłużonego prostokąta, prezbiterium zamknięte trójbocznie, ujęte w niższe, prostokątne zakrystie z lożami na piętrze. Korpus trójnawowy, bazylikowy, z wtopioną od zachodu kwadratową wieżą, poprzedzoną prostokątna kruchtą. Wnętrze z otwartą więźbą, ze stropami: w nawie głównej kolebkowym, w bocznych ukośnymi. Od zachodu chór muzyczny wsparty na czterech słupach, z pełnym parapetem, pokrytym wycinaną ażurową, arkadową dekoracją. Okna i drzwi prostokątne w profilowanych obramieniach. Fasada z kruchtą szerokości korpusu, poprzedzoną gankiem na dwóch słupach, nad nawą główną dwukondygnacyjna wieża, w drugiej kondygnacji nowa rzeźba Najśw. Serce Jezusa. Okna w deskowych obramieniach, na drzwiach okucia o zgeometryzowanych motywach roślinnych. Dachy o wspólnej kalenicy, kryte blachą, nad nawą główną dwuspadowy, z ażurową czworoboczną wieżyczką na sygnaturkę, z ostrosłupowym hełmem, nad bocznymi pulpitowe, na wieży czterospadowy ostrosłupowy hełm. Na osi od frontu  murowana brama-dzwonnica z II poł. XIX w.(?), w formie dwóch kwadratowych wieżyczek zwieńczonych ostrosłupowymi hełmami, z półkolistymi przezroczami w drugiej kondygnacji.

Malowidła ścienne, 1967, wyk. Wiesław Garboliński i Helena Strzyż-Garbolińska, w nawie głównej święci, w bocznych i prezbiterium sceny z życia Chrystusa i Marii. Wyposażenie jednorodne, ok. 1909, w stylu zakopiańskim, bejcowane na brązowo, ze złoceniami. Ołtarze jednokondygnacyjne z trójkątnymi zwieńczeniami, trójprzęsłowe: w głównym gipsowe rzeźby Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty oraz obrazy Najśw. Serce Jezusa, z klęczącym pielgrzymem, 1905, sygn. Feliks Cichocki w Warszawie, na zasuwie Ukrzyżowanie, pocz. XX w., sygn. A[rtur] Rutkowski, w zwieńczeniu Bóg Ojciec, pocz. XX w., tondo; tabernakulum z tronem eucharystycznym ujętym kolumienkami, zwieńczone trójkątnie; ołtarze boczne: lewy z obrazem św. Czesław, 1910, sygn. Feliks Cichocki w Warszawie; prawy z nową rzeźbą Matki Boskiej Fatimskiej. Ambona na ośmiobocznym filarze, kosz wieloboczny z prostokątnymi płycinami, w których rozety, analogicznie dekorowany pełny parapet schodów. Organy 1909, warszawskiej firmy Antoni Szymański, instrument rozbudowany przez firmę Jan Zych z Wołomina; prospekt trójprzęsłowy, o dwóch wieżach zwieńczonych trójkątnymi szczytami, z wąskimi i niskimi segmentami na skrajach. Chrzcielnica o ośmiobocznym trzonie i misie, nakrywa w formie ostrosłupa. Dwa konfesjonały z zapleckiem o trójkątnym zwieńczeniu, dekorowane rozetami. Kredencja, z elementami stylu zakopiańskiego, pocz. XX w. Stacje Drogi Krzyżowej, gipsowe, reliefowe, w obramieniach w formie kapliczek. Portrety fundatorów kościoła, 1903, sygn. Feliks Cichocki, konserwowane w 2000 przez Leonarda Bartnika i Magdalenę Gawłowską, pochodzące z kaplicy grobowej w Worońcu, mal. na blasze: Kazimierza Światopełk- Mirskiego, z h. Pogoń Ruska i Białynia na paludamencie pod mitra książęcą; Franciszki z Jagminów Światopełk-Mirskiej z h. Pelikan (Jagminów) i Światopełk-Mirskich. Rzeźby: 1-2. śś. Piotr i Paweł, barokowe, II poł. XVIII w., pochodzące z miejscowej cerkwi unickiej; 3-6 dwóch Ewangelistów i dwa anioły, III ćw. XVIII w., złocone; krucyfiksy: dwa barokowe, II poł. XVIII w.; z XX w. Żyrandol neobarokowy, pocz. XX w., mosiężny. Gerydon używany jako paschał, eklektyczny, koniec XIX w., z zielonego marmuru, w formie kolumny z wieńcem winnej latorośli, w dolnej części trzonu z palmetami i dwoma delfinami. Monstrancja neogotycka, pocz. XX w., wieżyczkowa, mosiężna, odlewana, z figurkami Chrystusa oraz śś. Piotra i Pawła. Ampułka, XIX/XX w., warszawskiej firmy Fraget. Relikwiarz św. Andrzeja Boboli, wg. inskrypcji na stopie wyk. 1948, na drewnianej stopie, z metalową glorią.

Znajduje się tu też pomnik wybudowany w 1928 z okazji 10-lecia niepodległości. Przy wjeździe do wsi, przy głównej drodze, drewniany wiatrak typu koźlak, oszalowany, od frontu z wysuniętym naczółkiem, na dwóch wycinanych skośnych konsolkach - dawny młyn** (ze zdjętymi skrzydłami) i zaś na północy i południu wsi dwie drewniane stodoły kryte strzechą. Kapliczki przydrożne murowane, słupowe: przy drodze do Worońca z II poł. XVIII w., z figurą św. Jana Nepomucena; przy ul. Zaplecznej, koniec XVIII w., z krucyfiksem.

Poza tym Swory to prawdziwa "nekropolia", z aż czterema terenami grzebalnymi. Oprócz współczesnego (z oryginalnymi kapliczkami różańcowymi**) dwa zabytkowe cmentarze - katolicki z 1805 (w centrum wsi, właściwie bez nagrobków; na jego terenie ciekawy głaz i kamienna "misa") oraz  unicki z 1818 r. (na pn.-wsch. od wsi, w niewielkim zagajniku pośród łąk). Na pn. skraju wsi pozostałości kolejnego, porośniętego drzewami  cmentarza - zachowały się jedynie trzy krzyże, ale widoczny jest zarys wałów ziemnych.

→ Trasa II

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006

* *za informacje prostujące pewne nieścisłości serdecznie dziękuję ks. Stanisławowi Chodźko, proboszczowi ze Swór