Woskrzenice

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

        Wieś na wsch. od Białej Podlaskiej, w pobliżu szosy E-30 (właściwie duże terytorium osadnicze - poniższy opis dotyczy w całości Woskrzenic Dużych, ponadto w pobliżu Woskrzenice Małe, Kol. Woskrzenice Duże oraz Kol. Woskrzenice Małe)

        Wzmiankowana także jako Woskrzenice Wielkie. W 1510 nadana Jerzemu Iliniczowi, staroście brzeskiemu. Od 1527 własność jego syna Szczęsnego, 1540 w zastawie Pawła Sapiehy, 1568 darowana Pawłowi Kawęczyńskiemu przez Jerzego Ilinicza. Od końca XVI własność Radziwiłłów, przed 1648 Stanisława Niemiry, następnie ponownie Radziwiłłów, 1775 i 1790 dzierżawiona przez Kłobockiego. Nabyta w pocz. XIX w. przez Bykowskiego, 1860 właścicielką Maria z Buharów Bykowska, od 1865 Ludwik Jabłoński, od 1873 Feliks Starża-Majewski, po nim jego córka Natalia Romocka, od 1891 Wincenty Colonna-Walewski. 1894 gen. rosyjski Antoni Narkiewicz, 1901-35 Wiktor i Paulina Staniszewscy, następnie sam pałac w rękach ich syna Witolda (do 1946), podczas gdy folwark własnością Powiatowego Związku Samorządowego w Białej. W 1863 podczas walk powstańczych oddział pod dowództwem płk. Walentego Lewandowskiego odniósł tu znaczące zwycięstwo nad wojskiem rosyjskim. W pobliżu wsi niewielkie grodzisko (lokalizacja, mimo starań, nie potwierdzona...).

        Cerkiew unicka p.w. Michała Archanioła erygowana w 1613. Następna wzniesiona w 1678 z fundacji Jana Karola Kopcia, wojewody połockiego i jego żony Lukrecji Marii ze Strozzich 1° v. Dominikowej Mikołajowej Radziwiłłowej. 1695 kolejna drewniana z fundacji Karola Stanisława Radziwiłła, kanclerza litewskiego, 1725 notowana jako "wpółstara", 1781 w kolacji królewskiej. 1855 remont, od 1875 prawosławna, rozebrana przed 1890. W 1902 zastąpiona nową drewnianą cerkwią prawosławną, wzniesioną z częściowym użyciem starego materiału. 1919 kaplica katolicka, w 1925 erygowana parafia p.w. Michała Archanioła. 1926-29 gruntowny remont, 1938 remont wieży. 1939-44 cerkiew prawosławna, po wojnie ponownie kościół parafialny. Remonty 1948, 1978, 1997.

        Kościół orientowany, drewniany, konstrukcji zrębowej, zewnątrz i wewnątrz oszalowany, na nowej podmurówce z ociosanych głazów narzutowych. Nawa na planie wydłużonego prostokąta z niższym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium z przylegającą od północy prostokątną zakrystią, od zachodu kwadratowa kruchta, pod prezbiterium krypta. Wnętrze kryte stropem ze skośnymi fasetami, oszalowanymi w kratę imitująca płaskie kasetony. Otwór tęczy zamknięty trójbocznie. Chór muzyczny wsparty na czterech słupach, dostępny schodami po południowej stronie nawy. Otwory prostokątne, w nawie okna kwadratowe, trójdzielne. Elewacja frontowa przesłonięte kruchtą. Dachy dwuspadowe, nad prezbiterium pięciopołaciowy, kryte blachą; na kalenicy ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę, z czterema przezroczami zamkniętymi łukiem nadwieszonym, z daszkiem namiotowym z krzyżem.

        Ołtarze: główny rokokowy, III ćw. XVIII w., z wysuniętą para kolumn kompozytowych, przełamujące się belkowanie przerwane zwieńczeniem ujętym rocaillowymi spływami, z glorią z promieni i obłoków, w której główka aniołka, z rzeźbami Ewangelistów i aniołów na gzymsach; w polu głównym obraz św. Michał Archanioł, po 1922; dwa ołtarze boczne, przy tęczy, analogiczne, o charakterze klasycystycznym, ujęte parami kolumienek kompozytowych, zwieńczone trójkątnie, z obrazami po 1922: w lewym śś. Piotr i Paweł, w prawym Matka Boska z Dzieciątkiem wg. Corregia. Ambona o cechach klasycystycznych, po 1922. Chrzcielnica eklektyczna, po 1922. Fisharmonia firmy Story & Clark z Chicago, koniec XIX w. Świecznik-pająk, mosiężny, szesnastoramienny, o charakterze klasycystycznym, pocz. XX w. Krzyż procesyjny, I ćw. XX w., plater, warszawskiej firmy Norblin. Sześć lichtarzy rokokowych, III ćw. XVIII w., cynowe.

        Obok drewniana dzwonnica z 1920 r. Wolnostojąca, konstrukcji słupowo ramowej, szalowana. Na planie kwadratu, jednokondygnacyjna, z prostokątnymi drzwiami w elewacji wschodniej i czterema prostokątnymi przezroczami. Dach dwuspadowy, kryty blachą. Zwieńczona żelaznym krzyżem. Na południe od kościoła cmentarz, z nielicznymi bezstylowymi nagrobkami prawosławnymi z końca XIX w.

        Przy skrzyżowaniu dróg do wsi Woskrzenice Małe i Husinka kamienny posąg 2-metrowej wysokości, tzw. „kamienna baba" z IX-X w. Obok drugi kamienny głaz, z XVII-XIX w., z prymitywnie rytym krzyżem o trójkątnych zakończeniach ramion, ustawionym na kuli, na trójkątnym postumencie. 

       Na pn.-wsch. od wsi, przy skrzyżowaniu dróg do Kolonii Woskrzenice Małe i Husinka pozostałości zespołu dworskiego (obecnie własność prywatna). Od zachodu ślady fundamentów dworu, być może z XVII w., nieistniejącego już w latach 90-tych XIX w., na planie wydłużonego prostokąta, z zarysem kwadratowych alkierzy w narożnikach północnych. Do dziś zachowany pawilon ogrodowy, zapewne ok. 1893-94, w stylu gotyku angielskiego, w typie pseudoobronnego zameczku. Obecnie ruina. Murowany z cegły, otynkowany, na wysokim cokole z ociosanych głazów granitowych. Na rzucie prostokąta, dwukondygnacyjny, dwutraktowy, z wysmukłą kwadratową wieżą wysuniętą z narożnika pn.-zach., dwukondygnacyjną, o podwyższonych względem korpusu kondygnacjach, z których górna na boniowanym cokole, z okulusami w tynkowanych opaskach. W pozostałych narożach kwadratowe filary, zwieńczone krenelażem. Ściana północna trójosiowa, pozostałe niemal w całości rozebrane. W kondygnacji cokołu od północy i wschodu prostokątne otwory wejściowe; otwory okienne w cokole małe, koliste i w formie leżących prostokątów, w drugiej kondygnacji wysokie, wydłużone, w górnej kondygnacji wieży zamknięte półkoliście, od zachodu porte-fenetre i żeliwne wsporniki balkonu. Attyka dzielona prostokątnymi, wysokimi i wąskimi płycinami w formie strzelnic, zwieńczona szczątkowo zachowanym krenelażem. Obok pawilonu drewniany budynek gospodarczy (współczesny?).

        Park krajobrazowy z II poł. XIX w. Rozległy, założony na tarasach i skarpie rzeki Krzny, ze śladami alej o równoległym i promienistym układzie, obszernych wnętrz i dużego stawu u stóp skarpy, od pn.-wsch. aleja dojazdowa, wysadzona świerkami; nieliczne okazy starych lip, świerków, grabów i jesionów. Na pn.-zach. od parku folwark, z obszernym majdanem i resztką zabudowań gospodarczych murowanych z cegły,  koniec XIX w.*

        Na zachodnim krańcu wsi, na północ od drogi, pośród niewielkiego zadrzewienia, zbiorowa mogiła jeńców radzieckich zamordowanych w latach 1941-43 (z pomnikiem z listopada 1974, po bokach utwardzonej alei regularne nasadzenia, teren nieogrodzony).

        Na zach. od wsi tzw. żwirownia - teren czynnej kopalni żwiru, w części zalanej wodą (patrz też opis w dziale "Kąpieliska").

 

* informacje pochodzą m.in. z "Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Powiat Biała Podlaska" Tom VIII, Zeszyt 2, red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński, Instytut Sztuki PAN, 2006