Przyroda

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

Park Krajobrazowy "Podlaski Przełom Bugu"

        został utworzony 25.08.1994 roku rozporządzeniem Nr 10 Wojewody Bialskopodlaskiego. Głównym celem utworzenia parku stało się zachowania i ochrona w stanie naturalnym najcenniejszych pod względem przyrodniczym, krajobrazowym i kulturowym fragmentów lewobrzeżnej doliny Bugu -  starorzeczy, zakoli rzecznych oraz bagien i lasów (łęgi nadrzeczne).

I. Położenie

        Park położony jest w najpiękniejszym pod względem krajobrazowym, środkowym  fragmencie doliny Bugu, gdzie meandrująca rzeka przełamuje się przez pasma wysokich wzgórz morenowych.

        Park ma powierzchnię 30 904 ha (jego otulina - 17 131 ha) i rozciąga się wzdłuż rzeki Bug od doliny rzeki Tocznej w części północnej do ujścia Krzny w Neplach w części południowej. Długość parku w linii prostej wynosi 65 km, przeciętna szerokość w części północnej wynosi 6 km, zaś w części południowej 3-5 km. Park wraz z otuliną położony jest w granicach dawnego województwa bialskopodlaskiego, w terenie mało zurbanizowanym, gdzie dominującym elementem krajobrazu są  rozległe tereny leśne oraz połacie łąk i pastwisk pokrytych licznymi zadrzewieniami. Zajmuje część terenu gmin: Łosice, Platerów, Sarnaki, Konstantynów, Janów Podlaski, Rokitno, Zalesie, Terespol.

II. Ukształtowanie terenu

        Ukształtowanie terenu oraz swoisty charakter tutejszego krajobrazu są efektem kilkakrotnych nawrotów i regresji lodowca w okresie dwóch ostatnich zlodowaceń (środkowopolskiego i bałtyckiego).

        Głównym walorem przyrodniczym parku jest nie poddana regulacji, płynąca swym naturalnym, meandrującym korytem rzeka Bug. Wolna od jakiejkolwiek zabudowy technicznej rzeka wytworzyła na przestrzeni dziejów system starorzeczy, zwanych przez miejscową ludność bużyskami. Występują one na tarasach zalewowych, w większości zarośnięte są roślinnością wodną i szuwarową

        Wyżej położone tarasy zajmują pagórki, wydmy i pola piasków. Znaczne powierzchnie zajmują wysoczyzny morenowe z charakterystycznymi wzgórzami moreny czołowej. Deniwelacje dochodzą tu do 85 m.  Szeroka, malownicza dolina Bugu z licznymi dopływami i oczkami wodnymi posiada naturalny charakter i pokryta jest bogatą szatą roślinną.

III. Roślinność

        Na terenie parku stwierdzono występowanie ponad 760 gatunków roślin naczyniowych (w tym 91 objętych ochroną, 36 ścisłą ochroną gatunkową). Szczególnie cenne są stanowiska następujących roślin: zimoziół północny, mieczyk dachówkowaty,  mieczyk błotny, kukuczka kapturkowata, tajęża jednostronna, brzoza niska, goździk piaskowy. Znajdują się tu też stanowiska parzydła leśnego, orlika pospolitego, lilii złotogłów, widłaków, kopytnika pospolitego, marzanki wonnej, kosaćca syberyjskiego, podkolana białego, bogata gama storczyków (w tym storczyk bzowy) i szereg innych rzadkich i ginących gatunków roślin.

        Dolinę Bugu, jako teren o wysokim stopniu naturalności, cechuje wielka różnorodność siedlisk: od przybrzeżnych łach i wydm piaszczystych, poprzez murawy kserotermiczne, kośne łąki, całe spektrum terenów leśnych aż do olsów, łęgów oraz zbiorowisk bagiennych i wodnych.

IV. Fauna

        Duże kompleksy leśne oraz szczególnie cenne łęgi wierzbowo-topolowe i łozowiska, porastające stare wyspy, niskie brzegi rzeki oraz obrzeża starorzeczy tworzą środowisko bytowania licznej grupy zwierząt. Bogatą awifaunę Parku reprezentuje 141 gatunków, w tym wiele rzadkich i ginących, umieszczonych w polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Należą do nich m.in.: orlik krzykliwy, puchacz, bocian czarny, błotnik stawowy, sieweczka obrożna, rybitwa białoczelna, bączek, kraska i kulon. Rozległe łąki i pastwiska są doskonałą bazą pokarmową dla bociana białego, który od lat na terenie parku zakłada ok. 250 gniazd.

Na obszarze parku żyją też m.in. borsuki, jelenie, sarny, łosie, lisy. Na Bugu spotkać można wydry i bobry.

V. Ochrona przyrody

        Szczególnie cenne obiekty przyrodnicze są objęte ochroną w formie rezerwatów przyrody, użytków ekologicznych, pomników przyrody oraz stanowisk dokumentacyjnych. Na terenie parku znajduje się sześć rezerwatów - 2 ornitologiczne, 3 leśne oraz jeden krajobrazowy. Spośród 132 pomników przyrody większość to okazałe, wiekowe drzewa, zaś 5 to głazy narzutowe pokaźnych rozmiarów.

VI. Inne atuty

        Południowe Podlasie, położone na styku kultur, ma bogatą, często burzliwą historię - jej dumnymi świadkami są liczne, wiekowe świątynie i cmentarze, dwory i parki podworskie, młyny, wiatraki i kapliczki oraz inne zabytki kultury materialnej objęte ochroną konserwatorską. Teren parku ze względu na swą naturalność, piękny, zróżnicowany a zarazem spokojny krajobraz, czyste wody i zdrowe powietrze jest idealnym miejscem rekreacji i wypoczynku dla osób pragnących bliskiego kontaktu z przyrodą.

Autor: Jerzy Ostaszewski (z tablicy informacyjnej PK)

 

         Obszary Chronionego Krajobrazu obejmują wyróżniające się krajobrazowe tereny o różnych typach ekosystemów. Zagospodarowanie ich powinno zapewnić stan względnej równowagi ekologicznej systemów przyrodniczych. Obszary te uwzględniane są w planach zagospodarowania przestrzennego.

Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu

        Utworzony został w 1990 roku. Jego aktualna powierzchnia wynosi 11340 ha. Szerokość doliny Bugu na przestrzeni NOCK waha się od około 200 m w okolicach Sławatycz i Okczyna do 3 - 4 km w rejonie Terespola.

        NOCK zajmuje fragmenty następujących gmin nadbużańskich: Hanna, Sławatycze, Kodeń, Terespol. Od północy graniczy z Parkiem Krajobrazowym „Podlaski Przełom Bugu". Linią rozdzielającą jest droga międzynarodowa A2 na odcinku Koroszczyn - Kukuryki.

        Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje cenne przyrodniczo tereny lewobrzeżnej doliny Bugu. Bug jest jedną z niewielu dużych rzek w Europie, których doliny mają charakter naturalny. Przyczynił się do tego niewątpliwie fakt, że w przeciągu całej historii stanowił on, na znacznych odcinkach, granicę różnych formacji państwowych i jest taką granicą do dziś.

        Rzeka zachowała swój naturalny charakter tzn. kręty bieg z licznymi zakolami, starorzeczami i naturalną, bogatą roślinnością.  Skupiska starorzeczy rozmieszczone nierównomiernie, najwięcej jest ich w okolicach Jabłecznej, Sławatycz, Hanny, Dołhobrodów. Większość z nich jest płytka i silnie porośnięta roślinnością wodną i szuwarową. Duże powierzchnie zajmują też pastwiska i murawa z charakterystyczną dla doliny Bugu roślinnością.

        Na uwagę zasługuje występowanie tu trzech gatunków ptaków związanych z korytem dużej, nieuregulowanej rzeki, są to: brodziec piskliwy, jaskółka brzegówka i zimorodek. Jednak najliczniejszym ptakiem jest w tej części doliny Bugu bocian biały. W niektórych gminach nadbużańskich jest po kilkadziesiąt gniazd tego gatunku np. w gm. Kodeń - 49, a w gm. Sławatycze - 52.

        Urok tego malowniczego obszaru kryje się również w nadbużańskich wioskach o tradycyjnej, drewnianej zabudowie.

Bialskopodlaski Obszar Chronionego Krajobrazu

        Zajmuje obszar w trójkącie: Biała Podlaska - Międzyrzec Podlaski - Komarówka Podlaska. Największym walorem tego obszaru są bogate w runo lasy o charakterze naturalnym. Spotkać tu można takie gatunki roślin chronionych jak storczyki czy lilię złotogłów. Południową część tego obszaru przecina kanał Wieprz - Krzna i znajduje się tu zbiornik retencyjny w Żeliznej (335 ha lustra wody). Zaplanowany został jako miejsca odpoczynku mieszkańców Międzyrzecza i Białej Podlaskiej.

Rezerwaty

Chmielinne

        Rezerwat leśny o powierzchni 69,55 ha. utworzony w 1967 roku k. Leśnej Podlaskiej z lasem łęgowym. Drzewostan tworzy głównie olsza czarna z dużym udziałem jesionu oraz domieszką klonu, dębu, grabu i jaworu. Występują tu rośliny chronione takie jak: wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, kruszczyk szerokolistny, widłak roniec i gnieźnik leśny.

 

Czapli Stóg

        Rezerwat ornitologiczny w gminie Terespol, o powierzchni 4,82 ha., utworzony w 1987 roku. Położony w pobliżu ujścia rzeki Krzny do Bugu. Obejmuje obszar starodrzewu z panującym drzewostanem sosnowym, w którym znajduje się kilkadziesiąt gniazd czapli siwej.

 

Bużny Most

        Przez rezerwat przebiega ścieżka przyrodnicza "Bużny most".

 

 

Dobryń

        Rezerwat leśny o powierzchni 86,60 ha. utworzony w 1983 roku - chroni wielogatunkowy, dorodny drzewostan. Największą powierzchnię rezerwatu zajmuje ols, w którym olsza osiąga wysokość do 24 m. Występuje tu również łęg olszowo-jesionowy z olszą czarną, osiągającą miejscami 28 m. Rosnące tu dęby szypułkowe w wieku około 150 lat osiągają wysokość do 35 m i średnicę do 70 cm. W runie leśnym rezerwatu występuje 18 gatunków roślin rzadkich i 7 gatunków chronionych.

Kózki

        Rezerwa ornitologiczny w gminie Sarnaki. Obejmuje zbiorowiska murawowe i starorzecza oraz przyległe łąki i fragmenty zadrzewień. Żyje tu wiele gatunków ptaków, w tym rzadkich i chronionych jak sieweczka obrożna, rybitwa białoczelna i in. Z gatunków ginących występował do niedawna kulon.

Liski

        Rezerwat leśny w gminie Drelów (Nadleśnictwie Międzyrzec, Leśnictwo Zahajki) k. Międzyrzeca Podlaskiego, utworzony w 1981 r., o pow. 128,84 ha. Chroni się w nim las o charakterze naturalnym, występuje tu 6 zespołów leśnych (bór mieszany świeży, bór mieszany wilgotny, bór wilgotny, las mieszany świeży, grąd lipowo-grabowy i ols), 6 gatunków roślin chronionych (m.in. lilia złotogłów, storczyki, gnieżnik leśny), 14 gatunków roślin rzadkich, w drzewostanie 200-letnie sosny i 250-letnie dęby.

        Przez rezerwat przebiega ścieżka przyrodnicza "Liski".

Łęg Dębowy

        Rezerwat leśny o powierzchni 132.38 ha. utworzony n 1972 roku. Położony jest w zakolu Bugu, na tarasie zalewowym rzeki, w sąsiedztwie stadniny koni w Janowie Podlaskim, w kompleksie leśnym zw. "Uroczysko Dębina" . Rezerwat wyróżnia się zwartym kompleksem starodrzewu dębowego na tle urozmaiconego krajobrazu nadbużańskich łąk. Osobliwością rezerwatu jest rzadko już spotykany łęg dębowy o nienaruszonym pierwotnym charakterze (większość rosnących tu dębów szypułkowych to okazy pomnikowe, dochodzące do 4,5 m obwodu). Do roślin rzadkich i chronionych należą: wilczomlecz błyszczący, oleśnik górski, wierzba ostrolistna i turówka wonna.

        Przez rezerwat przebiega ścieżka przyrodnicza "Łęgi Nadbużańskie" i czerwony szlak turystyczny.

Stary Las

        Rezerwat leśny w gminie Konstantynów o powierzchni 5,88 ha, utworzony w 1995 roku. Obejmuje starodrzew mieszany, w którym dominuje dąb szypułkowy oraz sosna pospolita, z dużą ilością drzew o charakterze pomnikowym. Interesujący skład runa leśnego. Rezerwat został utworzony w celu zachowania dobrze wykształconego fragmentu grądu oraz płatów fitoconez, nawiązujących do boru mieszanego.

Szwajcaria Podlaska

        Rezerwat o charakterze krajobrazowym w gminie Terespol o powierzchni 24 ha, utworzony w 1995 roku pomiędzy Neplami i Krzyczewem, położony częściowo na skarpie rzeki Bug. Obejmuje wilgotne lasy liściaste, nadrzeczne łęgi wierzbowo-topolowe oraz starorzecza Bugu. Znajduje się tu sieć wąwozów i jarów, meandrujących ku rzece Bug. Na obszarze tym występują rzadkie rośliny runa leśnego oraz ptaki silnie zagrożone wyginięciem - sieweczka rzeczna, pustułka, dudek, zimorodek. Wśród porastających rezerwat drzew są okazy pomnikowe (dęby, sosny, i lipy).

        Przez rezerwat przebiega ścieżka przyrodnicza "Szwajcaria Podlaska".

Zabuże

        Rezerwat leśno-krajobrazowy o pow. 33,15 ha w gminie Sarnaki, utworzony w 1983 roku. Położony w granicach Parku Krajobrazowego "Podlaski Przełom Bugu", malowniczo usytuowany na krawędzi doliny Bugu (występują tu głębokie wąwozy i liczne głazy narzutowe tworzące głazowiska). Starodrzew dębowy i dębowo-sosnowy tworzą 150-letnie pomnikowe dęby szypułkowe i sosny. Występuje tu również wiele gatunków roślin rzadkich i chronionych (m.in. czeremcha amerykańska). Ze skarpy rzecznej rozlega się widok na przełom Bugu.

        Przez rezerwat przebiega ścieżka przyrodnicza. Nieopodal zaś rozpoczyna się ścieżka przyrodnicza "Trojan".