Bitwy na Pd. Podlasiu

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

W lipcu roku 1792 w wojnie polsko-rosyjskiej wojska litewskie skutecznie stawiały opór w Brześciu nad Bugiem.

Powstanie kościuszkowskie 1794

        Polatycze - W położonej na pd.-zach. od Terespola wsi Polatycze, między Terespolem a Kobylanami, na niewielkim wzgórku pośród łąk, znajduje się pomnik upamiętniający miejsce bitwy z czasów powstania kościuszkowskiego. Polskie oddziały gen. Karola Sierakowskiego zostały tam 19 września 1794 r. pokonane przez wojska rosyjskie pod wodzą Aleksandra Suworowa. Dawniej ogrodzenie pomnika tworzyły działa wycofane z twierdzy brzeskiej, które obecnie stoją w parku radziwiłłowskim w Białej Podlaskiej.

Korpus gen. Sierakowskiego już wcześniej, 17 września 1794 r., w bitwie pod Krupczycami (dzisiejsza Białoruś) próbował bez powodzenia powstrzymać wojska gen. Suworowa. Po porażce pod Terespolem wycofał się przez Białą na zach. i połączył z głównymi siłami Kościuszki. Brał udział w przegranej bitwie pod Maciejowicami (10 października), podczas której do niewoli dostał się sam Kościuszko.

4 listopada wojska Suworowa zdobyły prawobrzeżną część Warszawy - Pragę, urządzając rzeź jej obrońców i mieszkańców. 9 listopada zajęły całą stolicę...

Powstanie listopadowe 1830-31

Międzyrzec Podlaski - podczas powstania miał tu miejsce jeden z jego epizodów. 29 VIII 1831 r. stoczona została pod Międzyrzecem i Rogoźnicą bitwa pomiędzy wojskami polskimi, dowodzonymi przez gen. Prądzyńskiego, a wojskami rosyjskimi, zakończona rozbiciem wojsk carskich.

Była ona efektem misji korpusów gen. Tomasza Łubieńskiego w Płockie i gen. Girolama Ramorina na Podlasie, które wyruszyły 19 VIII z zadaniem przecięcia szlaków komunikacyjnych armii feldmarszałka Iwana Paskiewicza. Pierwszy oddział nie zdziałał nic, a drugi, po zwycięskiej bitwie pod Międzyrzecem, nie usłuchał wezwania władz powstańczych do powrotu i przekroczył 17 IX granicę austriacką.

6 września Iwan Paskiewicz rozpoczął szturm na Warszawę. Jego przeważające siły skierowały główne uderzenie na Wolę. Mimo bohaterskiej obrony (podczas której poległ gen. Józef Sowiński)  Wola została ona zdobyta, a po dwóch dniach przełamano polskie linie obronne. 8 września Warszawa skapitulowała, powstanie upadło...

Powstanie 1863/64 na Pd. Podlasiu

        Najważniejsze potyczki (informacje z pomnika w Białce, pogrubione ważniejsze bitwy):

1863

1. II. Białka

1. IX. Białka

23. I. Kodeń

23. I. Łomazy

26. I. Łomazy

17. XI. Rossosz

22. I. Łuków

17. II. Woskrzenice

21. II. Sycyna

26. V. Mazanówka

 

8. VII. Mokrany

11. VII. Sławatycze

11. XI. Malinówka

23. I. Łosice

6. V. Dołha

6. V. Międzyrzec

9. VI. Międzyrzec

23. I. Radzyń

18. XI. Kolano

28. VII. Konstantynów

 

Białka - miejsce dużej bitwy wojsk powstańczych pod dowództwem Rogińskiego z armią rosyjską w roku 1863. Stoi tu pomnik poświęcony tej bitwie i wszystkim innym stoczonym na Pd. Podlasiu podczas powstania.

W Dokudowie urodził się (w r. 1832 lub 1834, jako syn Marcelego Brzóski i Karoliny z Enkajtów) i w okresie młodzieńczym wychował bohater powstania styczniowego, jeden z najdłużej walczących dowódców partyzanckich w Polsce (do jesieni 1864 r.) - ks. Stanisław Brzóska (po śmierci został potajemnie pochowany na terenie cytadeli twierdzy w Brześciu).

Biała Podlaska - jedna z nielicznych miejscowości w kraju, które udało się wyzwolić z rąk rosyjskich w pierwszych dniach powstania. Dowódcą oddziałów powstańczych był Roman Rogiński.

Dołha - pomnik powstańców poległych w latach 1863-65

Dubów - miejsce bitwy oddziałów powstańczych płk. Karola Krysińskiego z wojskami rosyjskimi w 1863 r.

Grabanów  - na terenie parku dworskiego znajduje się pomnik uczestników m.in. powstania  styczniowego

Janów Podlaski - aktywny udział mieszkańców w powstaniu

Kodeń - w okresie powstania jego mieszkańcy brali aktywny udział w walkach; był też miejscem udanego ataku oddziałów partyzanckich na miejscowy park artyleryjski.

Kolano - w 1863 roku oddziały W. Wróblewskiego i K. Krysińskiego stoczyły tu zwycięską potyczkę z wojskiem carskim.

Konstantynów - aktywny udział mieszkańców w powstaniu

Łomazy - mieszkańcy Łomaz brali czynny udział w powstaniu. W dniu 23.01.1863 r. miała tu miejsce bitwa oddziału powstańczego z ułanami Pułku Smoleńskiego.

Międzyrzec Podlaski - w czasie powstania miejscowe oddziały powstańcze stoczyły wiele bitew z załogą rosyjską kwaterującą w Międzyrzecu.

Rossosz - na terenie dawnego cmentarza unickiego pomnik-mogiła, upamiętniający poległych tu w bitwie z wojskami carskimi powstańców styczniowych mjr. Ejtminowicza.

Sławatycze - w 1863 r. miejsce większej bitwy oddziałów partyzanckich z Rosjanami.

 Sycyna - miejsce bitwy oddziałów Walentego Lewandowskiego i Aleksandra Szaniewskiego w lutym 1863 r. W miejscu tego wydarzenia stoi pomnik,  upamiętnia poległego dowódcę oddziału powstańczego Aleksandra Szaniewskiego. Wystawiła go okresie międzywojennym właścicielka Worońca Izabella Światopełk - Mirska z domu Potulicka.

Woskrzenice - w 1863 r. w okolicy miała miejsce potyczka między powstańcami a wojskami rosyjskimi.

 

I Wojna Światowa/Rok 1918

Dobrynka - cmentarz wojenny z I WŚ, z roku 1915 (pochowani są tu żołnierze  niemieccy)

Dobryń Duży - cmentarz wojenny z I WŚ , z roku 1918 (pochowani są tu żołnierze niemieccy)

Janów Podlaski - pomnik żołnierzy P.O.W. poległych w Janowie 16 XI 1918, postawiony w 1933 w XV rocznicę śmierci (odrestaurowany w 1995 r.)

Kobylany - 5 lutego 1919 r. pod Kobylanami 34. bialski pułk piechoty stoczył swą pierwszą bitwę z Niemcami w której zginęło 14 polskich żołnierzy (zadecydowała ona o wycofaniu się Niemców z Brześcia). Tą potyczkę upamiętnia pomnik.

Zaczopki - cmentarz wojenny z I WŚ (pochowani są tu żołnierze rosyjscy i niemieccy)

Rok 1920

Husinka - przy drodze pomiędzy Woskrzenicami i Husinką niewielki grób nieznanego żołnierza polskiego poległego w walce z Rosjanami w sierpniu 1920 r.

Pratulin - kopiec upamiętniający poległych w VIII 1920 r. polskich żołnierzy (na cmentarzu za kościołem)

Stary Bubel - grób 10 żołnierzy WP z 14 Dywizji Piechoty gen. Daniela Konarzewskiego poległych w sierpniu 1920 roku

II Wojna Światowa

Bielany - pomnik poległych tu w boju stoczonym 21.7.1944 r. przez OP "Zenona" 34 pp AK żołnierzy - Stanisława Koca "Atlety" i Mieczysława Kwieka "Hermesa".

Brześć - 14-16 IX 1939 Twierdza Brzeska broniona była przez polską załogę przed szturmem jednostek niemieckich 19 korpusu pancernego. Została zajęta 17 IX po wycofaniu się polskich obrońców.

Zajętą przez Wehrmacht twierdzę Niemcy oddali 28 IX Armii Czerwonej, po czym w czerwcu 1941 r. (22-30 VI, izolowane grupy walczyły do 20 VII) musieli ją ponownie zdobywać. Długotrwała obrona twierdzy przez garnizon Armii Czerwonej przeszła do legendy „wojny ojczyźnianej" ZSRR, a brzeska cytadela otrzymała miano "twierdzy - bohatera ZSRR".

Cieleśnica - pomnik radzieckich lotników, którzy 22.06.1941 r. zostali zestrzeleni przez Niemców i spłonęli w samolocie

Dubów - był miejscem walk wydzielonego oddziału WP z czołgami niemieckimi we wrześniu 1939 r. W okresie okupacji miały tu miejsce liczne akcje partyzanckie, m.in. w 1941 r. oddział pod dowództwem Wł. Baczyńskiego dokonał śmiałej akcji na żandarmerię niemiecką.

Huszlew - podczas okupacji niemieckiej rejon Huszlewa był terenem ożywionej działalności oddziału partyzanckiego 34 Pułku Piechoty AK mjr Stefana Wyrzykowskiego ps. "Zenon".

Około 3 km od Huszlewa, pod Wygodą, 30.4.1944 r 34  PP AK stoczył zwycięską bitwę z niemiecką grupą radiolokacyjną wraz z towarzyszącymi jej formacjami żandarmerii i SS. W tym miejscu "towarzysze broni i miejscowe społeczeństwo" wystawiło w 50 rocznicę zdarzenia pomnik.

Leszczanka - w lesie, przy drodze Wólka Plebańska-Witoroż zbiorowa mogiła żołnierzy AK poległych w boju  z Niemcami w dniach 22-26 lipca 1944 r.

Rossosz - w okresie II wojny światowej w okolicznych lasach aktywnie działały oddziały BCh. Upamiętnia to pomnik po święcony również poległym mieszkańcom Rossosza i okolic.

Sycyna - nieopodal Sycyny, przy trasie E-30, nowy pomnik amerykańskich lotników, zestrzelonych tu w czasie II WŚ (opis ich historii - w galerii).