Krótka historia Podlasia

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

 

I. Zygmunt Gloger "Geografia historyczna ziem dawnej Polski" - krótki rys geograficzno-historyczny, m.in.: Województwa Podlaskiego i Województwa Brzesko-litewskiego.

II. Z dziejów Podlasia - cykl artykułów prof. Józefa Geresza o historii Pd. Podlasia - obecnie do XVI w. (artykuły znajdują się w archiwum Tygodnika Regionalnego "Podlaskie echo"; co prawda ujęcie niektórych kwestii wydaje się nieco subiektywne, to jednak jest to mimo wszystko niezwykle cenny zbiór informacji)

III. Prywatna strona mieszkanki Kijowca, zawierająca również krótki, choć ciekawy szkic historii Pd. Podlasia.

IV. Na przestrzeni wieków teren gminy Biała Podlaska i Powiatu Bialskiego zamieszkiwała ludność różnego pochodzenia - najpierw słowiańskie plemiona Bużan, później Jaćwingowie. W zależności jakie państwo sprawowało nad tym terenem władzę, osiedlała się ludność polska, ruska, litewska. Przywilej księcia Witolda z 1388 r. umożliwił ludności żydowskiej odegranie istotnej roli w mozaice narodowościowej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ponadto przechodziły tędy hordy tatarskie, rycerstwo krzyżackie, w końcu XVII wieku osiedliły się liczne rodziny tatarskie.

W  XIV w. najliczniejsze osadnictwo napłynęło na Podlasie z Mazowsza, przez co Rusini zaczęli nazywać te ziemie "Podlasze", jako zajęte przez plemiona Lachów.

X-XV wiek - Podlasie to tereny po obu stronach środkowego Bugu i górnej Narwi, zwane od głównych grodów Brześcia i Drohiczyna - ziemią brzeską, ziemia drohnicką

Nazwa Podlasie pojawiła się na przełomie XV i XVI wieku i najpierw używana była w źródłach litewskich pisanych po rusku, następnie w polskich. Weszła do tytulatury królewskiej w okresie intensywnych starań o przyłączenie Podlasia do Korony. Nazwa określała ziemie: część województwa trockiego, ziemie po obu stronach środkowego Bugu i górnej Narwi oraz część wschodnią Mazowsza a więc ziemie ciągnące się z północy od ziemi pruskiej, dzisiejszego Augustowa, na wschód od Mazowsza, na południe aż po dzisiejszy Radzyń i Parczew. Na wschodzie granice sięgały za Bug, aż po Nowogródek.
 

1018-1025 r. - Bolesław Chrobry zdobywa Brześć i przyłącza z okolicznymi ziemiami do Polski. Walki o te terytoria wykazują przewagę raz polskiej raz ruskiej strony.


1182 r. - Brześć zdobywa Kazimierz Sprawiedliwy i wznosi zamek warowny, jako punkt oparcia Polski na wschodzie
 

1264 r. - Bolesław Wstydliwy pokonuje Jaćwingów
 

1282 r. - Leszek Czarny niszczy wojownicze plemię Jaćwingów
 

1349 r. - Powstaje we Włodzimierzu Wołyńskim rzymskokatolickie biskupstwo, którego siedzibę przeniesiono do Łucka. Przedtem ziemie powiatu bialskiego wcielone były do diecezji krakowskiej, od 1349 r. do biskupstwa łuckiego, którego siedziba zostaje przeniesiona w roku 1465 do Janowa Biskupiego obecnie Podlaskiego.
 

1386 r. - Ślub Jadwigi i Władysława Jagiełły pozwala na odzyskanie Brześcia. Unia polsko-litewska w Krewie.
 

1390 r. - Władysław Jagiełło nadał miastu Brześć prawo magdeburskie
 

1460 r. - Kazimierz Jagiellończyk przyznaje Podlasie, w tym ziemię brzeską (powiat bialski) Litwie - województwu trockiemu
 

1520 r. - powstaje województwo podlaskie, utrwala się nazwa Podlasie dla całości ziem jakie weszły w jego skład - ziemia brzeska, ziemia drohicka, część wschodnia Mazowsza, fragment południowej Jaćwieży
 

1566 r. - Województwo Podlaskie zostaje przez króla Zygmunta Augusta podzielone na dwie części: drohicką czyli podlaską oraz brzeską. Tym samym rozbito trwającą do tego czasu jedność Podlasia i ziem nadbużańskich. Duże województwo podlaskie podzielono na dwa mniejsze: część zachodnią (województwo podlaskie) i wschodnią (województwo brzesko-litewskie) w skład którego wszedł powiat bialski.
 

1569 r. - Unia Lubelska, na mocy porozumień przed-unijnych województwo podlaskie włączono do Korony
 

XVI wiek - Na widownię wstępują potężne rody możnowładcze. Ziemia bialska należała do Nasutów, Zabrzezińskich, Kiszków a od 1566 r. w jej posiadanie wchodzą Radziwiłłowie. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany "Sierotką" (1549-1616 r.) był pierwszym z rodu właścicielem a ostatnim Dominik, który zmarł w 1813 r.
 

1596 r. - Unia Brzeska - Unici Podlascy
 

1795 r. - III rozbiór Polski, ziemie powiatu bialskiego przypadły Austrii, jako cyrkuł bialski i siedlecki
 

1809 r. - cyrkuł bialski wszedł w skład Księstwa Warszawskiego
 

1815 r. - Królestwo Kongresowe, cyrkuł bialski zmienił nazwę na obwód bialski i jako ziemia graniczna województwa siedleckiego stanowił część Królestwa Polskiego, ziemi pod zaborem rosyjskim. W 1837 roku nazwę obwód zmieniono na powiat a województwo na gubernię podlaską z siedzibą w Siedlcach. W 1844 r. gubernię siedlecką włączono do lubelskiej następnie w 1866 r. przywrócono. W początkach 1867 roku duży powiat bialski podzielono dla celów rusyfikacyjnych na dwa mniejsze: bialski z siedzibą w Białej Podlaskiej i konstantynowski z siedzibą w Janowie Podlaskim. W 1913 r. utworzono gubernię chełmską i przyłączono cały powiat bialski.

1863/4 r. - Powstanie Styczniowe - na Podlasiu walczono najwytrwalej i najdłużej (ks. Stanisław Brzóska). Po jego stłumieniu rząd rosyjski rozpoczął likwidację Unii Brzeskiej.
 

1875 r. - Kasacja Unii Brzeskiej, rozpoczynają się na wielka skalę prześladowania unitów. Wówczas istniało pięć dekanatów unickich - bialski, kodeński, łosicki, międzyrzecki, włodawski.
 

1905 r. - ukaz tolerancyjny (koniec prześladowań religijnych)
 

1914-1918 - I wojna światowa
 

1918 r. - 11 listopada - II Rzeczpospolita, powiat bialski wszedł w skład województwa lubelskiego. Powiat Bialski z okresu wojennego wyszedł straszliwie zniszczony. Dzięki pomocy państwa odbudował się w latach 1919-1927.
 

24 IX 1918 r.- papież Benedykt XV odłączył dawną diecezję podlaska od Lublina i mianował biskupem Henryka Przeździeckiego. Początkowo siedziba biskupstwa była w Janowie, ale w 1923 roku została przeniesiona do Siedlec.

1919 r. - 23 marca odbyło się pierwsze posiedzenie sejmiku bialskiego, powołanego do życia dekretem Naczelnika Państwa
 

1919 r. - Ustawa Tymczasowa utworzyła między innymi województwo lubelskie, które było czwartym co do wielkości województwem na 16 istniejących pomiędzy rokiem 1919 a 1939
 

1933 r. - według stanu na 1 kwietnia powiat bialski składał się z 21 gmin i trzech miast
 

1938 r. - biskup Henryk Przeździecki składa w Rzymie akt w sprawie kanonizacji Męczenników Podlaskich
 

1939-1945 - lata II wojny światowej i okupacji. Powiat bialski znalazł się w granicach Generalnej Guberni, utworzonej już 12 października 1939 r.

 

1944 r. - po wojnie powrócono do granic gmin i województwa lubelskiego sprzed 1 IX 1939 r.


1975 r. - 1 czerwca powstaje Województwo Bialskopodlaskie


1999 r. - 1 stycznia kolejna reforma administracyjna, powstaje Powiat Bialski, należący do Województwa Lubelskiego

PS: Powyższe informacje pochodzą ze strony gminy Biała Podlaska