Znani na Podlasiu

 

Strona główna
Podlasie
Turystyka aktywna
Miejscowości
Galerie
Dla turysty...
Linki

 

Południowe Podlasie, choć leży na "kresach Polski", nieraz gościło znane z kart historii postacie. Wynikało to m.in. z położenia na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych i lokalizacji w Białej Podlaskiej siedziby Radziwiłłów - jednego z najpotężniejszych rodów szlacheckiej Rzeczpospolitej. Dopiero od XIX w., po okresie rozbiorów, region zaczął szybko tracić swoje dawne znaczenie...

PS: Część informacji pochodzi z niezmiernie ciekawej "Monografii powiatu bialskiego" B. Górnego z 1939 r. (przedruk z 2000 r.). Za informację dot. Wisznic serdecznie dziękuję Anecie Krupskiej (www.wisznice.pl, źródło: D. Tarasiuk, Wisznice. Dzieje miasteczka i okolic do 1918 roku, Lublin – Wisznice 2006)
 

Krótkie kalendarium

wizyt "możnych" tego świata na Podlasiu:

 

1451 i 1464 - w Łomach król Kazimierz Jagiellończyk dwukrotnie zwoływał sejm Polski i Litwy (ponieważ panowie litewscy nie chcieli pojechać na sejm do Parczewa, a polscy - do Brześcia)

I poł. XVI w. - Jan Sapiecha gościł przez kilka dni w swym zamku w Kodniu króla Zygmunta I Starego

1551 - przez Janów przejeżdża ze zwłokami zmarłej tragicznie ukochanej królowej Barbary Radziwiłłównej król Zygmunt August

pocz. XVII w. (?) - w Leśnej Podlaskiej rodzi się Jan Michałowicz, uczestnik bitwy pod Wiedniem w 1683 r., który wsławił się kilkakrotnym przekradaniem przez linię frontu jako posłaniec

1653 - podczas obrad sejmu w Brześciu żona Jana Kazimierza, królowa Maria Ludwika, rezydowała w pobliskim pałacyku we wsi Błotków (obecnie Terespol)

1653 - na zamku w Białej książę Michał Kazimierz Radziwiłł, hetman polny litewski, gościł króla Jana Kazimierza i prawie cały senat (bezpośrednio po zakończeniu sejmu brzeskiego)

poł. XVII w. - w okresie "Potopu " na bialskim zamku przez krótki okres przebywał król szwedzki Karol X Gustaw

1660 - w Kozieradach (obecnie Konstantynów), stacjonowały wojska hetmana Stefana Czarnieckiego, idące na wyprawę moskiewską. To wtedy  odbył się słynny pojedynek Jana Chryzostoma Paska z braćmi Nurzyńskimi, który pisarz barwnie opisał w swoich „Pamiętnikach"

1668 - po raz drugi w Białej bawił król Jan Kazimierz; trzymał do chrztu jednego z synów Kazimierza Radziwiłła - Jerzego Józefa

II poł. XVII w. - kilkakrotnie bawił w Białej wraz z dworem król Jan III Sobieski (jego siostra, Katarzyna z Sobieskich, była żoną właściciela Białej - księcia Michała Kazimierza Radziwiłła)

I poł. XVIII w. - w Białej bawił przejazdem na Litwę i był gościnnie podejmowany August II

1753 - w czasie Bożego Narodzenia Ignacy Krasicki wygłosił kazanie  w kościele w Wisznicach

1775, 1785 - Tadeusz Kościuszko w drodze do Dołholiski, gdzie mieszkała jego siostra Anna Estkowa, odwiedził m.in. Wisznice

1776 - z położonej nad Bugiem, między Hanną a Sławatyczami, wsi Kuzawki miał wyruszyć przez Gdańsk do Ameryki Tadeusz Kościuszko (po tym jak w wyniku romansu ze swoja uczennicą - Ludwiką Sosnowską, stracił posadę guwernera w Sosnowicy)

1779 - bawili w Białej biskup, znany historyk, Adam Naruszewicz i Julian Ursyn Niemcewicz (ówczesny adiutant  ks. Adama Czartoryskiego)

1780, sierpień - przez Białą i Międzyrzec wracał z Petersburga do Wiednia cesarz austriacki Józef II; cesarz bawił przejazdem na bialskim zamku

1784 - wielkie uroczystości i festyny w Terespolu, związane z pobytem króla Stanisław Augusta Poniatowskiego, który wraz z całym dworem zjechał na swą ostatnią gościnę w Brześciu

1790 - Adam Naruszewicz osiadł w Janowie, gdzie będzie mieszkał aż do śmierci, jako biskup

1794 - przez Białą przechodziły wojska polskie Karola Sierakowskiego a po jego klęsce pod Polatyczami rosyjskie wojska z generałem Suworowem, który kierując się pod Maciejowice zatrzymywał się w mieście

1815 - cesarz Aleksander I, jadąc na kongres wiedeński, zatrzymał się w Białej, gdzie przyjmował przybyłą specjalnie z Warszawy delegację senatu Księstwa Warszawskiego. Z Białej Aleksander I przez Międzyrzec, Puławy i Kraków pojechał do Wiednia.

1817-25 - car Aleksander I kilkakrotnie odwiedzał prywatnie Neple

1828 - Julian Ursyn Niemcewicz był na ślubie synowca Tadeusza z Barbarą Frankowską (Horodyszcze), który odbył się w kościele w Wisznicach

1856 - w Białej zatrzymała się na noc carowa Aleksandra Fiedotowa

1905 - w Białej bawił przejazdem car Mikołaj II

1915, sierpień - przez teren powiatu przeszły wojska polskie pod dowództwem Józefa Piłsudskiego (Drelów, Żerocin, Sitnik, Leśna Podlaska, Konstantynów)

1919, 10 stycznia - w Janowie Podlaskim przebywał przyszły papież Pius XI, ówczesny Nuncjusz Apostolski

1920 - 3 września Józef Piłsudski dekorował na bialskim dworcu kolejowym dowódcę i zasłużonych żołnierzy 34 PP orderem Virtuti Militari oraz przyjął delegację obywateli miasta, odwiedził też Neple

 

Aleksander I

(1777–1825)

cesarz rosyjski od 1801, król polski od 1815, syn Pawła I; uczestniczył w koalicjach antynapoleońskich, zainicjował Święte Przymierze, przyłączył do Rosji duże obszary w Europie i Azji; doprowadził do utworzenia Królestwa Polskiego.

Neple

Car w latach 1817-25 kilkakrotnie odwiedzał prywatnie Neple, mieszkając w zbudowanym specjalnie dla niego tzw. "Biwaku" - parterowym budynku dworskim z piętrową fasadą z początku XIX w. (dawniej znajdowała się na nim tablica upamiętniająca pobyt cara). Był też ojcem chrzestnym syna właścicieli pałacu, Aleksandra Mierzejewskiego.

Prawdopodobnie przyczyną tych odwiedzin była ukryta miłość do pięknej żony właściciela Nepli, Julii Mierzejewskiej. Przed I WŚ, podczas remontu pałacu, miano podobno znaleźć pod podłogą salonu całe paczki listów miłosnych pisanych przez cesarza do Mierzejewskiej.

Marek Karp

(1952-2004)

historyk, założyciel (w 1990) i wieloletni dyrektor Ośrodka Studiów Wschodnich, jeden z najbardziej znanych polskich specjalistów od spraw polityki wschodniej.

OSW, stworzony wg. koncepcji M. Karpa, jest jedną z najważniejszych w Europie Środkowej instytucją zajmującą się problematyką wschodnią, bałkańską i azjatycką. Pracuje na potrzeby rządu: monitoruje prasę i media na obszarze b. ZSRR, Bałkanów i Azji Wschodniej, przygotowuje biuletyny, raporty i analizy, publikuje periodyki. Z jego publikacji i zbiorów korzystają też politycy i ośrodki naukowe.

Marek Karp zmarł 12 września 2004 r. w Warszawie, gdzie przebywał w szpitalu MSWiA. Leczył się po ciężkim wypadku samochodowym, jakiemu uległ w sierpniu. Okoliczności tego wypadku wskazują, że mógł być to zaplanowany zamach na jego życie.

Ludwinów k. Leśnej Podlaskiej

Tutaj Marek Karp kupił i z własnych środków wyremontował dwór (a właściwie odbudował od podstaw) oraz przywrócił dawne piękno rozległemu zespołowi parkowemu, gdzie zamierzał osiąść po odejściu na emeryturę.

Józef Ignacy Kraszewski

pseud. B. Bolesławita

(1812–87)

pisarz, historyk, działacz polityczny, publicysta; 1841–51 wydawca i redaktor „Athenaeum”,  więziony za działalność przeciw zaborcom, od 1863 w Dreźnie; w dorobku (ok. 400 utworów) powieści społeczno-obyczajowe, ludowe i historyczne ("Stara baśń", "Saskie ostatki", "Hrabina Cosel") oraz studia literackie i historyczne.

Biała Podlaska

J.I. Kraszewski uczył się tu w latach 1822-26 w Akademii Bialskiej (założonej w 1628 roku, obecnie I LO im. J.I. Kraszewskiego), co znalazło odbicie w wielu jego książkach. Obok szkoły stoi pomnik J.I. Kraszewskiego postawiony tu w 1928 r., w 300-lecie powołania Akademii Bialskiej.

Romanów

J.I Kraszewski w Romanowie przebywał do około 15-tego roku życia, mieszkając u swoich dziadków. We wsi klasycystyczny pałac z 1806 roku, obecnie Muzeum J.I. Kraszewskiego

Więcej informacji o muzeum w Romanowie

Wisznice

W centrum zabytkowy cmentarz unicko-katolicki z lat 1800-1908. Pochowana jest na nim m.in. rodzina J.I. Kraszewskiego: prababka, matka - Zofia z Malskich Kraszewska oraz bracia - Lucjan i Kajetan Kraszewscy.

Szlakiem Kraszewskiego

Adam Naruszewicz

(1733–96)

poeta, publicysta, tłumacz, historyk, jezuita; sekretarz Rady Nieustającej 1781–86, biskup smoleński od 1788, łucki od 1790; współpracownik i nadworny poeta Stanisława Augusta Poniatowskiego, rzecznik reform; jeden z twórców klasycyzmu stanisławowskiego; autor m.in. "Historii narodu polskiego"-  pierwszej próba syntezy dziejów Polski w duchu oświeceniowego krytycyzmu, antysarmackich satyr (np. "Chudy literat"), od, liryków, przekładów m.in. dzieł Horacego i Tacyta.

Janów Podlaski

Naruszewicz zamieszkał w Janowie pod koniec życia - w roku 1790. Jako biskup łucki (Janów był wówczas siedziba biskupstwa) rezydował na zamku biskupim. W otaczającym zamek parku znajduje się grota Naruszewicza - zbudowana ok. 1790 r. z kamienia polnego „świątynią dumania" (modny element XVIII-wiecznych ogrodów) biskupa-poety. Naruszewicz miał w niej podobno ułożyć niektóre z tez Konstytucji III Maja.

W Janowie tworzył i zmarł w 1796 roku. Został pochowany w kościele pw. św. Trójcy (w podziemiach znajduje się trumna z jego szczątkami a we wnętrzu kościoła naturalnej wielkości pomnik),

Julian Ursyn Niemcewicz

(1758–1841)

pisarz (poeta i historyk), publicysta, działacz polityczny; sekretarz T. Kościuszki; poseł na Sejm Czteroletni 1788–92, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie (od 1827 prezes), 1831 członek Rządu Narodowego, 1833 osiadł w Paryżu; autor komedii "Powrót posła", bajek, pamiętników.

Neple

Neple były na pocz. XIX w. własnością Niemcewiczów. To wtedy często przebywał tam Julian Ursyn Niemcewicz. Na terenie zespołu pałacowego miał "swoją" lipę, pod którą pisywał. Swój pobyt w Neplach opisał w „Pamiętnikach historycznych".

Józef Piłsudski

pseud. Ziuk, Wiktor, Mieczysław

(1867–1935)

polityk, mąż stanu, Marszałek Polski

Janów Podlaski

W centrum wsi pomnik Józefa Piłsudskiego.

Konstantynów

W centrum wsi pomnik Józefa Piłsudskiego. Odsłonięty pierwotnie w okresie międzywojennym dla uczczenia pobytu marszałka w Konstantynowie w roku 1915, zrekonstruowany w 1995.

Neple

We wsi kopiec z 1997 r. upamiętniający pobyt wojska polskiego z marszałkiem Józefem Piłsudskim w roku 1920.

Sitnik

We wsi pomnik upamiętniający przemarsz I Brygady Legionów Józefa Piłsudskiego przez Sitnik 12.8.1915 r.

Żerocin

We wsi kopiec upamiętniający pobyt Józefa Piłsudskiego i I Brygady w dniach 15 i 16 sierpnia 1915 r.

Grzegorz Piramowicz

(1735-1801)

pedagog, działacz i reformator oświatowy, ksiądz, jezuita, pisarz oświeceniowy i filozof;  od 1774 r. aktywnie uczestniczył w pracach Komisji Edukacji Narodowej, jednocześnie pełnił obowiązki sekretarza Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Był jednym z twórców zreformowanego polskiego szkolnictwa i głównym specjalistą KEN-u do spraw dydaktycznych. Jego książki metodyczne i podręczniki, pisane pod wpływem nowoczesnych prądów Oświecenia zachodniego, wywarły wpływ na oświatę XIX w.

Biografia

Międzyrzec Podlaski

Piramowicz zamieszkał tu po zaborach i rozwiązaniu w 1794 r. KEN-u, obejmując miejscowe probostwo w parafii św. Mikołaja. Zmarł w Międzyrzeczu 14 listopada 1801.